Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK), Kürtçe yayın yapan Azadiya Welat gazetesi ile Ajansa Welat’ın da aralarında olduğu birçok site ve X hesabına erişim engeli getirdi. Herhangi bir gerekçe açıklanmadan alınan karar, Kürtçe yayın yapan medya kurumlarına yönelik baskıların sürdüğünü gösterdi.

Dicle Fırat Gazeteciler Derneği (DFG) Eşbaşkanı Selman Çiçek, Ajansa Welat İmtiyaz Sahibi Fexredin Kılıç ve Azadiya Welat gazetesi editörü Mehmet Şahin, erişim engelini “Kürtçeye ve Özgür Basın’a yönelik yeni bir müdahale” olarak değerlendirdi.

‘DİJİTAL SANSÜR REJİM POLİTİKASI HALİNE GELDİ’

DFG Eşbaşkanı Selman Çiçek, Haziran ayında basın özgürlüğüne yönelik baskıların son yılların en yüksek seviyelerinden birine ulaştığını belirterek, gazetecilerin gözaltına alındığını, tutuklandığını, haklarında soruşturmalar açıldığını ve akreditasyon engelleriyle karşı karşıya bırakıldığını söyledi. Baskıların dijital alanda da arttığını kaydeden Çiçek, “Haziran ayında 20’ye yakın internet sitesi erişime kapatıldı. Şimdi de Kürtçe yayın yapan Azadîya Welat ve Ajans Welat’ın web siteleri kapatıldı. Bu kapatılmalar tamamıyla hukuksuz bir şekilde yapılıyor; hiçbir mahkeme kararı olmadan BTK bir sabah uyanıp bu web sitelerini kapatıyor” dedi.

Kararların hangi gerekçeyle alındığına dair kamuoyuna hiçbir açıklama yapılmadığını söyleyen Çiçek, avukatların dosyalara ulaşmakta dahi güçlük çektiğini dile getirdi. Dijital sansürün giderek sistematik hale geldiğini söyleyen Çiçek, “Sansürün son dönemlerde bir rejim politikası haline geldiğini söyleyebiliriz” diye belirtti. Kürtçe yayın yapan kurumların hedef alınmasının yalnızca basın özgürlüğü kapsamında değerlendirilemeyeceğine dikkati çeken Çiçek, “Türkiye’de yayın yapan Kürtçe ajansların sitelerinin engellenmesi aslında Kürtçeye de dönük bir saldırıdır; bunu böyle okumak gerekiyor” ifadelerini kullandı.

‘BASIN ÖZGÜRLÜĞÜNDE KIRMIZI ALARM’

Haziran ayında 126 sosyal medya içeriği ile 43 habere erişim engeli getirildiğini hatırlatan Çiçek, “Basın özgürlüğü anlamında ciddi bir kırmızı alarm var. Bu cendereden, baskıdan ve sansürden ancak dayanışmayla çıkabiliriz” dedi.

‘ENGELLEME AYNI ZAMANDA KÜRT DİLİNE YÖNELİK’

Ajansa Welat İmtiyaz Sahibi Fexredin Kılıç, erişim engelinin yalnızca internet sitelerine yönelik bir sansür olarak görülemeyeceğini dile getirdi. Ajansın Kürtçenin Kurmancî ve Dimilkî lehçelerinde yayın yaptığını anımsatan Kılıç, “Bu engelleme aynı zamanda Kürt diline de yöneliktir. Çünkü biz ajansımızda Kurmancî ve Zazakî lehçelerinde tamamen Kürtçe yayın yapıyoruz. Azadîya Welat da aynı şekilde” diye belirtti. Ajansın kuruluşundan bu yana asimilasyon politikalarına karşı hakikat haberciliği yaptıklarını söyleyen Kılıç, erişim engelinin halkın haber alma hakkını da ihlal ettiğini söyledi. “Bizler Özgür Basın olarak, havuz medyasının ya da devletin çarpıttığı gerçekleri doğru ve hakiki bir şekilde topluma ulaştırıyoruz. Elbette onlar da buna tahammül edemiyor ve bu tür yöntemlere başvuruyorlar” diyen Kılıç, engellemelere rağmen yayınlarını sürdüreceklerini vurguladı.

Kılıç son olarak, “Onlar ne kadar engellerse engellesin, biz alternatiflerle, yeni ve farklı yöntemlerle çalışmalarımızı yine sürdüreceğiz. Hakikati toplumumuza ulaştırmaya devam edeceğiz” ifadelerini kullandı.

‘NE SÜRECİN NE DE ZAMANIN RUHUNA UYGUN’

Azadiya Welat gazetesi editörü Mehmet Şahin, erişim engelinin çözüm ve demokratikleşme tartışmalarının sürdüğü bir dönemde alınmasının dikkat çekici olduğunu belirterek, “Bugüne Azadiya Welat Gazetesi’nin web sitesi ve Ajansa Welat’ın web sitesine getirilen yasakların haberiyle başladık. Çözümden bahsedilen ve Kürt sorunuyla ilgili adımların atıldığı bu süreçte alınan bu karar, şüphesiz içinde Kürtçeye yönelik bir tahammülsüzlük barındırmaktadır” dedi. Şahin, BTK’nin kararıyla Kürt diline ve Özgür Basın’a yönelik yaklaşımını bir kez daha ortaya koyduğunu dile getirdi.

Engellenen iki kurumun yalnızca hakikati Kürtçe yayımladığını belirten Şahin, “Bu ikisinin hedef alınması hem hakikate yönelik bir saldırı hem de Kürt diline yönelik bir tahammülsüzlük olarak tanımlanabilir” dedi. Geçtiğimiz hafta Amed’de düzenlenen Dil Konferansı’nı anımsatan Şahin, Kürtçenin statüsünün tartışıldığı bir dönemde alınan kararın çelişkili olduğunu belirtti. Şahin, “Bu yasaklar ne sürecin ruhuna ne de zamanın ruhuna uygundur. Umarız bu yanlıştan dönerler ve bu engeli kaldırırlar” diye konuştu.

Konferansın bu yıl üçüncü kez düzenlendiğini belirten Cemiyeti Yönetim Kurulu Üyesi Zeynep Gürcanlı , etkinliğin ilk kez uluslararası nitelik kazandığını söyledi. İlk iki konferansta Türkiye'deki ulusal ve yerel basın örgütleriyle gazeteciliğin sorunlarını ele aldıklarını ifade eden Gürcanlı, bu yıl Avrupa Gazeteciler Federasyonu'nun katılımıyla konferansın uluslararası bir boyuta taşındığını dile getirdi.
Gazeteciliğin sınırları aşan ortak sorunlarla karşı karşıya olduğunu vurgulayan Gürcanlı, ifade özgürlüğüne yönelik kısıtlamalar, hukuki baskılar, dijital dönüşüm ve yapay zekânın gazetecilik üzerindeki etkilerinin konferansın temel gündemini oluşturduğunu belirtti.
Konferans öncesinde ulusal ve yerel basın meslek örgütleri ile sendikaların katılımıyla bir çalıştay düzenlediklerini aktaran Gürcanlı, çalıştaydan çıkan değerlendirmeler doğrultusunda hazırlanan sonuç bildirgesinin konferans sonunda kamuoyuyla paylaşılacağını söyledi. Gürcanlı ayrıca, Gazeteciler Cemiyeti'nin ev sahipliğinde Avrupa Gazeteciler Federasyonu'nun yıllık toplantısının da Ankara'da gerçekleştirileceğini ifade etti.

TGS Genel Başkanı Gökhan Durmuş ise medya sektörünün dünya genelinde kapsamlı bir dijital dönüşüm yaşadığını belirterek, konferansın farklı ülkelerdeki deneyimlerin paylaşılması açısından önemli bir platform oluşturduğunu söyledi.
Türkiye'de gazetecilerin ifade özgürlüğü ihlalleri, güvencesiz çalışma koşulları ve medyadaki kutuplaşma gibi sorunlarla karşı karşıya olduğunu dile getiren Durmuş, gazetecilerin kamu yararını gözeterek görev yaptığını ancak mevcut koşullarda dayanışma ve örgütlenmenin her zamankinden daha büyük önem taşıdığını vurguladı.
Medyadaki dönüşüm sürecinde gazeteciler ile meslek örgütlerinin daha fazla söz sahibi olması gerektiğini ifade eden Durmuş, ortak hareket edilmesi halinde hem gazeteciliğin hem de gazetecilerin bu süreçten güçlenerek çıkacağını söyledi.
Sosyal medya platformlarında haber içeriklerinin kaldırılmasına ilişkin değerlendirmelerde de bulunan Durmuş, bu platformların özel şirketlere ait olduğunu ve zaman zaman keyfi uygulamaların yaşanabildiğini belirtti. Gazetecilerin kendi yayın mecralarını güçlendirmesinin önemine dikkat çeken Durmuş, hukuki yolların açık olduğunu ancak kalıcı çözümün bağımsız haber mecralarının güçlendirilmesinden geçtiğini ifade etti.

Kürtçe yayın yapan Azadiya Welat ve Ajansa Welat’ın siteleri, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) tarafından erişime engellendi.

DFG tarafından yapılan açıklamada, Balcı’nın yaşamının büyük bölümünü özgür basın mücadelesine adadığı belirtildi. Gazetecilik alanındaki emeği, birikimi ve mesleki duruşuyla birçok meslektaşına yol gösterdiği ifade edildi.
Basın tarihine önemli bir tanıklık sunan PRESS filminin senaryo danışmanlığını da üstlenen Balcı’nın, hakikat odaklı gazetecilik anlayışının önemli temsilcilerinden biri olduğu vurgulandı.
DFG açıklamasında, “Meslektaşımız Bayram Balcı’yı saygı ve minnetle anıyor; ailesine, yakınlarına ve özgür basın camiasına başsağlığı diliyoruz. Anısı ve mücadelesi gazetecilik tarihinde yaşamaya devam edecektir” ifadelerine yer verildi.

Dicle Fırat Gazeteciler Derneği (DFG) öncülüğünde düzenlenen ödüller, otuz yılı aşkın süredir gazetecilik alanında önemli bir hafıza ve dayanışma alanı oluşturuyor. Yarışma, yalnızca mesleki başarıların ödüllendirildiği bir organizasyon olmanın ötesinde, Türkiye ve Kürdistan’da özgür basın geleneğinin yaşatıldığı önemli buluşmalardan biri olarak değerlendiriliyor.
Yıllar boyunca yüzlerce gazetecinin haberleri, fotoğrafları, röportajları ve araştırmaları bu ödüller aracılığıyla kamuoyuyla buluştu. Halkın haber alma hakkını savunan gazetecilerin emeğini görünür kılan ödüller, aynı zamanda baskı, sansür, kapatma, gözaltı ve tutuklamalara rağmen gazetecilik mesleğini sürdürenlerin ortak hafızasını temsil ediyor.
Apê Musa’nın hakikat arayışı ve gazetecilik anlayışıyla şekillenen bu gelenek, bugün de özgür basın emekçilerinin çalışmalarına ışık tutmaya devam ediyor. Gazetecilerin mesleki faaliyetleri nedeniyle hedef gösterildiği, yargılandığı ve çeşitli baskılarla karşılaştığı bir dönemde düzenlenen ödüller, hakikatin susturulamayacağı mesajını taşıyor.
33’üncü Musa Anter ve Basın Şehitleri Gazetecilik Ödülleri’nin sonuçları 15 Eylül tarihinde açıklanacak. Yarışma için son başvuru tarihi ise 5 Eylül olarak belirlendi. Ödül töreni ise Musa Anter’in katlediliş yıldönümü olan 20 Eylül’de Diyarbakır’da gerçekleştirilecek.
DFG, hakikatin izini süren, halkın haber alma hakkını savunan tüm gazetecileri yarışmaya katılmaya davet etti.
Açıklamada, “Musa Anter başta olmak üzere özgür basın mücadelesinde yaşamını yitiren tüm basın emekçilerini saygı, özlem ve minnetle anıyoruz” ifadelerine yer verildi.

Dicle Fırat Gazeteciler Derneği (DFG), 8 Haziran 1992 tarihinde katledilen Özgür Gündem gazetesi muhabiri Hafız Akdemir’in katledilmesinin yıldönümü dolayısıyla anma programı düzenleyecek. Yarın saat 17.00’de, Akdemir’in katledildiği Amed'in Sûr ilçesi Melik Ahmet Caddesi'nde bulunan ve sonradan Akdemir'in isminin verildiği sokakta anma gerçekleştirilecek.

Anmaya gazeteciler, siyasetçi ve sivil toplum örgütlerinin temsilcilerinin katılması bekleniyor.

İfade Özgürlüğü Derneği tarafından bugün akşam saatlerinde konuya ilişkin olarak X üzerinden yapılan açıklamada “Cumhuriyet Gazetesi'nin X hesabı (@cumhuriyetgzt), Elazığ 2. Sulh Ceza Hakimliğinin 29 Nisan 2026 tarihli ve 2026/2312 sayılı kararıyla, millî güvenlik ve kamu düzeninin korunması gerekçesiyle erişime engellendi. Hesap, X tarafından Türkiye'den görünmez kılınmadı.” denildi.

İddia edilen kararla ilgili avukatlarımıza bugüne kadar herhangi bir bildirim ulaşmadı. 102 yıldır Ulu Önder Mustafa Kemal Atatürk’ün kurduğu Türkiye Cumhuriyeti’nde basın ve ifade özgürlüğü yolunda verdiğimiz mücadeleyi yine sürdüreceğimizi bildirir, konuya ilişkin tüm yasal girişimlerde bulunacağımızı kamuoyuna saygıyla belirtiriz.

ABD-İran hattında basına yansıyan mutabakat iddiaları dünya basınında geniş yer buldu. Taraflardan gelen farklı açıklamalar sonucunda oluşan belirsizlik dikkat çekerken, İsrail-Lübnan gerilimi ve ABD’nin yaptırım kararları da uluslararası basında öne çıktı.

Uluslararası basında en çok tartışılan konu başlıklarından biri, ABD merkezli Axios haber ajansının ABD-İran arasında anlaşmanın sağlandığına yönelik iddiaları oldu. Kaynaklara dayandırılan haberde, iki tarafın da ateşkesi uzatmayı ve nükleer müzakereleri başlatmayı öngören 60 günlük mutabakat zaptı üzerinde uzlaştığı öne sürüldü.

ÇELİŞKİLİ AÇIKLAMALAR GÜNDEMDE

İngiltere merkezli Reuters ise, İran’ın resmi ajanslarından Tasnim Haber Ajansı’nın, iki taraf arasındaki olası bir mutabakat zaptının sonuçlandırılmadığını yazdığını bildirdi. Kaynakların Batı medyasına yansıyan haberleri reddettiği de eklendi.

Öte yandan söz konusu iddiaların piyasa etkileri de dikkat çekti. Reuters’ın haberine göre, Brent petrol fiyatları yüzde 0,8 düşüşle 93,56 dolar; Batı Teksas ham petrolü (WTI) ise 88,66 dolar olarak kaydedildi.

CENTCOM SALDIRILARI REDDETTİ

Basına yansıyan anlaşma haberlerine rağmen süren gerilim de dikkat çekti. İran devlet televizyonu IRIB ve Tasnim Haber Ajansı’nın, İran’ın Bûşehr kentinde ABD uçağının vurulduğuna yönelik haberleri basında ses getirdi. Konuyu gündemine taşıyan ABD merkezli Newsweek, ayrıca haberinde ABD Merkez Komutanlığı (CENTCOM) tarafından sanal medya platformu X hesabı üzerinden yapılan paylaşıma yer verdi. CENTCOM, hiçbir ABD uçağının düşürülmediği ve tüm hava araçlarının durumuna kontrol edildiğini duyurdu.

Reuters ayrıca ABD’nin yaptırım politikalarının ilişkin gelişmeleri de gündeme getirdi. Haberde, ABD Hazine Bakanlığı’nın yaptırım listesinden 76 isim ve kurumu çıkardığına yönelik açıklamalarına yer verdi. Listeden çıkarılanların arasında ise yaşamını yitirmiş 39 kişi, artık faaliyet göstermeyen 14 gemi ve kapatılmış 13 şirketin bulunduğu aktarıldı. Öte yandan haberde ABD’nin Venezuela, İran, Suriye ve Rusya gibi ülkelere yönelik yaptırımlarının arttığı kaydedilirken, yaptırım listelemelerinin 2017’de 880 iken 2024’te 3 binin üzerine çıktığı belirtildi.

ABD’DEN İRAN’A YENİ YAPTIRIMLAR

Bununla birlikte yeni yaptırımlar da gündeme geldi. Reuters, ABD’nin İran’ın askeri petrol ticaretine yeni yaptırımlar uyguladığını açıkladığını bildirdi. Buna göre, İran ham petrol ve petrol ürünlerini küresel pazarlara taşıyan 8 gemi yaptırım listesine alındı. Bu gemiler arasında ise Marshall Adalar bayraklı petrol tankeri Flora, Komorlar bayraklı ham petrol tankeri Hauncayo ve Panama bayraklı tanker III Gap yer aldı. Ayrıca Hong Kong merkezli iki şirket de dahil olmak üzere 15’ten fazla kuruluşa da yaptırım uygulandığı belirtildi.

İSRAİL-LÜBNAN GERİLİMİ

ABD merkezli Associated Press (AP) ise İsrail-Lübnan arasında duyurulan ateşkese rağmen süren gerilime değindi. İsrail ordusunun Beyrut’a yönelik saldırılarının aktarıldığı haberde, saldırılar sonucu 14 kişinin de yaşamını yitirdiği aktarıldı. Ayrıca bu gelişmelerin taraflar arasında Washington’da yapılacak görüşmelerin öncesinde yaşanmasına dikkat çekildi.

KÜBA’DA İNSANİ KRİZ

Axios bir diğer haberinde ise ABD politikalarının Küba üzerindeki etkilerine dikkat çekti. "ABD rejim değişikliği için baskıyı artırırken Küba’daki insani kriz derinleşiyor” başlıklı haberde, Küba’da süren enerji krizi ve bunun toplumsal etkileri ele alındı. Haberde, uzun süreli elektrik kesintileri dolayısıyla halkın zaten azalmış olan gıda stoklarının da bozulmaya başladığı belirtilirken, ayrıca bir milyon Kübalının ise düzenli su erişiminden mahrum kaldığı bildirildi. Aynı zamanda, kriz sebebiyle 96 binden fazla ameliyatın ertelemek zorunda kalındığı ve yeni doğan çocuklar için aşı programını duraklatıldığı bilgisi paylaşıldı.

Mezopotamya Ajansı’nın (MA) Türkçe ve Kürtçe X platformu hesapları BTK tarafından Türkiye’den erişime engellendi.

Yeni Türkçe hesabımız: @mezopotamyatrk2

Yeni Kürtçe hesabımız: @mezopotamyakrd3

Uzun zamandır hazırlıklarını sürdüren Sercem TV bu akşam saat 00.00'da yayın hayatına başlayacağını duyurdu. Sercem TV Yayın Kurulu, konuya dair yazılı açıklama yaptı. Günümüzde medyanın rolünün önemli olduğu vurgulanan açıklamada, "Aleviler medyadaki temsil ilişkileri bakımından uzun yıllar ciddi sorunlar, kırılmalar ve dışlanmalar yaşamış toplulukların başında gelmektedir. Türkiye’de ifade ve inanç özgürlüğüne yönelik sınırlamalar ile demokratik değerlerin toplumsal yaşamdaki düzeyi, Alevilerin hak taleplerinin görünürlüğünü ve kolektif ifade imkanlarını doğrudan etkilemiştir. Bu görünmezliğe ve olumsuz temsillere rağmen Aleviler; televizyon, yazılı basın ve dijital medya alanlarında önemli girişimler ve değerli deneyimler ortaya koymuştur. Bugün Alevi medyası ve Alevi gazeteciliği adına oluşan birikim, büyük emeklerle yaratılmış kolektif bir hafızanın ürünüdür. Geçmiş deneyimleri ve Alevi medya mirasını sahipleniyor; bu birikimin geliştirilmesinin hayati önem taşıdığına inanıyoruz" ifadeleri kullanıldı.

SERCEM TV YAYIN ÇİZGİSİ

"Sercem TV, yalnızca Aleviler için önemli bir medya mecrası olmayı değil, '72 millete aynı nazarla bakma' düsturuyla, ötekileştirilen ve yok sayılan tüm toplumsal kesimlerin sesi olmayı hedeflemektedir" denilen açıklamada, şu ifadelere yer verildi: "Hak odaklı yayıncılık anlayışını esas alacak olan Sercem TV; insan haklarına saygılı, ayrımcı ve ötekileştirici dili reddeden, adil temsili önceleyen bir yayın çizgisi izleyecektir. Alevilerin ve dezavantajlı toplumsal kesimlerin görünürlüğünü artırmayı temel sorumluluklarından biri olarak görecektir. Kanalımız; cinsiyet, etnik köken, inanç ve yaşam tarzı farklılıklarına yönelik nefret söylemine, ırkçılığa, aşağılama ve hedef göstermeye yayınlarında yer vermeyecek; buna karşı açık ve net bir tutum alacaktır. Farklı inançlara, kimliklere, kültürlere ve yaşam biçimlerine saygıyı esas alacak; çevreyi ve tüm canlıları kendi doğallığı içinde değerli görecektir. 'Yol bir, sürek bin bir' anlayışından hareketle; Alevi toplumunun ocaklarını, dergahlarını, kurumlarını ve tüm farklılıklarını kendi gerçeklikleri içinde ele alan, ayrıştırmayan, saygı duyan ve anlamaya çalışan bir yayın çizgisi benimseyecektir. Kutuplaştırıcı tartışmaların değil; Pir Sultan’ın 'Gelin canlar bir olalım' çağrısının sesi olacaktır.

Aleviliği dışarıdan tanımlamaya çalışan, inanç ve kültürünü özünden uzaklaştıran, yozlaştırıcı ve asimilasyoncu yaklaşımların karşısında duracaktır.

SERCEM TV ÖTEKİLEŞTİRİLENLERİN SESİ OLACAKTIR

Alevi inanç ve kültürünü görünür kılmak; temel talepleri ve sorunları kamuoyuna taşımak; demokratik değerlerin gelişmesine katkı sunmak kanalımızın temel amaçları arasındadır.

Sercem TV; farklı kimlikleri, inançları ve kültürleriyle var olma mücadelesi veren tüm toplumsal kesimlere açık, çoğulcu bir medya platformu olmayı hedeflemektedir. Çok dilli ve çok kültürlü yayın anlayışıyla; demokrasi, barış, laiklik, eşitlik, adalet, eleştirel düşünce, rızalık ve insan sevgisini yayıncılığının merkezine koyacaktır. Hakikatin izini sürmeyi, temel sorumluluğu kabul eden Sercem TV’nin gerçek sahibi; emeğiyle, lokmasıyla ve inancıyla bu ekranı var edecek olan canlardır. Sercem TV; sessizlerin, susturulanların ve ötekileştirilenlerin sesi ve ekranı olacaktır. Özgür, çoğulcu ve hak temelli bir medya yapısının; Alevilerin ve diğer toplumsal kesimlerin haklı taleplerinin demokratik bir zeminde tartışılabilmesinin en önemli güvencelerinden biri olduğuna inanıyoruz. Sercem TV; bir toplumun belleğini taşıyacak, acılarını ve sevinçlerini kayda alacak, umutlarını büyütecektir.Sercem TV, bu yayın anlayışıyla yayın hayatına başlamaktadır. Yolumuz açık, izleyenimiz bol olsun."

Türksat’tan yayın yapacak olan Sercem TV, frekans bilgileri şöyle: Uydu: Türksat 4A, Frekans: 12344 Mhz, Polarizasyon: Dikey (V - Vertical), Sembol Oranı: 30000.

ABD’li milyarder Elon Musk’ın sosyal medya platformu X getirilen sınırı şöyle açıkladı:

“Sınırlar X’in arka planındaki yükü hafifletiyor. Hizmet kesintileriyle hata veren sayfaları azaltıyor. Güvenilirliği sağlamak için bazı sınırlar koyduk.”

Şirket açıklamasında gönderilerin 50’ye yanıt sayısınınsa 200’e düşürüldüğünü duyurdu. Teknik takip etme sınırı da günde 400 oldu.

Sınırlara ulaşıldığında X, kullanıcıyı bir hata mesajıyla bilgilendirecek.

• Fotoğraf, benim için inkar ve yok edilmeye çalışılan bir kimliği belgeleyip gelecek kuşaklara görsel olarak bırakma meselesidir. Hayatımın 20 yıllık bir bölümünde gazetecilik yaptım, haber yazdım. Ancak fotoğrafın anlatım ve etkileme gücünün yazıdan çok daha fazla olduğunu düşünüyorum. Bence fotoğraf en etkileyici iletişim aracıdır.
• Çektiğim fotoğraflara baktığımda tamamen kendimi, yaşamımı, halkımı ve ülkemi görüyorum. Bu ister Hevsel'in bir manzarası olsun, ister ülkemin herhangi bir yöresine ait bir giyim parçası, bir kofi olsun, ister coşku içinde bir oyunun sergilendiği bir halk oyunu fotoğrafım olsun, ister başı karlı ve sisli bir dağımızın bir fotoğrafı olsun... Hepsinde ben varım.

ARZELLA BEKTAŞ

Mehmet Masum Süer, ilk fotoğrafını, Kızıltepe'de yaşadığı günlerde 1971 yılında henüz 13 yaşında bir çocuk iken çekti. Bu ilk fotoğrafı anne, baba ve kız kardeşinin birlikte çekilmiş fotoğraflarıydı. O günden bugüne fotoğraf çekmeye devam etti ve bugün artık Mehmet Masum Süer, sadece Kürtler arasında değil uluslararası alanda tanınan bir fotoğrafçı. Bu başarısı ona bugüne kadar 32 uluslararası fotoğraf yarışmasında jüri üyeliği yapmasının da yolunu açtı. İkisi yurt dışında olmak üzere 12 kişisel sergi açtı. Mehmet Masum Süer’le fotoğrafçılığını ve günümüzde fotoğrafçılığın yaşadığı değişim ve dönüşümü konuştuk.

2010'da Batman'da Hasankeyf konulu sergiyi açan Süer, dönemin Belediye Eş Başkanı Gülistan Akel ile birlikte.

Hayatınızda öğretmenlik, gazetecilik ve fotoğrafçılık iç içe geçmiş durumda. Bugün geriye dönüp baktığınızda, hangisi sizi siz yapan asıl damar oldu? Yoksa hepsi aynı hikayenin farklı yüzleri mi?

Gazetecilik hayatıma 1974'te bir dergiye yazılar yazarak başladım. 1975-1982 yılları arasında bir haber ajansında muhabir ve redaktör olarak devam ettim. Ancak 1980 Eylül darbesinden sonra basında çalışma şartları ağırlaştı, resmi sansür uygulanmaya başladı. Basın, sıkıyönetim komutanlıklarının dağıttığı basın bültenlerinde verilen bilgilerin dışında haber yapamaz oldu. Böyle olunca çalışmanın bir anlamı kalmadı. 1981'de Diyarbakır'da “Olay” adlı haftalık bir gazeteyi yayınlamaya başladım. O zamanlarda "Apocular" olarak bilinen PKK hareketinin üyeleriyle ilgili olarak sıkıyönetim mahkemelerinde açılan ilk davaları ve duruşmalarını izliyor ve haber yapıyorduk.

Sonra iki sayıyı dergiye dönüştürerek yayınladım. Ancak hem baskılar hem de ekonomik şartlar nedeniyle gazete ve derginin yayınına son vermek zorunda kaldım. Zaten, Emniyet Müdürlüğü'ne bağlı 1. Şube Müdürlüğü (O zamanki adıyla Siyasi Şube) gazete yayını için izni, "İzni veriyoruz ama demokrasi memokrasiyi kesinlikle ağzına almayacaksın!.. Yoksa sen bilirsin!.." şartı ve tehdidiyle vermişti. Çocukluk hayalim gazeteci olmaktı. Bu hayalimi 1974 yılında, çok genç yaşta henüz lise son sınıftayken Ankara'da yayınlanan bir dergiye yazarak gerçekleştirmiştim. Eğitim Enstitüsünü okumuştum ama öğretmenlik yapmayı hiç düşünmemiştim.

Bir yüksekokul diplomam olsun diye okumuştum. 1980'de mezun oldum. Sadece geçinmek ve ülke demokratik bir ortama ulaşıncaya kadar öğretmenlik yapmaya karar verdim. 1982'de öğretmenliğe başladım, uzun yıllar çalıştım. Ancak maalesef 1990'lar ve sonrasında da demokratik bir ortam oluşmadığı gibi bir de baskı, işkence, şiddet ve çatışmalar daha da artmıştı. Yani gazeteciliğe dönmemin şartları daha da ağırlaşmıştı. Yine de şartları zorlayarak 1986-1993 yılları arasında öğretmenliğin yanısıra yarım gün gazetecilik yapmaya başladım. Bu yıllarda Milliyet gazetesinin Diyarbakır bürosunda muhabir ama ağırlıklı olarak içeride redaktör olarak çalıştım.

1993'te Türk basınına da yönelik yeni konsept ve baskılar başladı. Yazdığımız haberlere müdahale ediliyor ve değiştiriliyordu, bazen yayınlanmıyordu. Bir kez daha, çalışmamın bir anlamı kalmamıştı. Bu nedenle Milliyet'ten de ayrılmak zorunda kaldım. Sonraki yıllarda Kürt kültürü, dili ve tarihi üzerine yaptığım bazı araştırmalar başta Özgür Gündem gazetesi olmak üzere bazı kaynaklarda takma bir isimle yayınlandı. 1990'ların sonlarında internet ortamında 'Kewar' adlı online bir derginin yayınına başladım. Dergide Kürt tarihi ile ilgili belge, bilgi, araştırmalar ve fotoğraflara yer veriyor, kendi araştırmalarımı da paylaşıyordum. Yani öğretmenlik yaptım ama gazetecilikten hiç kopamadım.

2022'de Uluslararası Bar Tur Fotoğraf yarışmasında ikincilik ödülünü kazanan ve Avrupa'da üç ülkede sergilenen Yaslı Roboski Anneleri fotoğrafı

Kürt bir fotoğrafçı olarak üretmek sizin için sadece bir kimlik meselesi mi, yoksa aynı zamanda bir hafıza tutma ve görünür kılma çabası mı?

Belgesel fotoğrafçılığımın başlangıcı 1996'da Hasankeyf'te yaptığım çekimler oldu. Ardından Diyarbakır, Van ve Mardin'de sonraki yıllarda da Urfa ve Adıyaman'da tarihi eser, alan ve kentleri belgelemeye başladım. Bu çekimleri yaparken tarihi eserlerle birlikte Kürt kültürünün giyim kuşam, günlük yaşamda kullandığı araç ve eşyalar gibi bazı değerlerinin de hem asimilasyon hem de teknolojik gelişmeler nedeniyle zamanla ortadan kalktığını düşünerek bunları da belgelemeye başladım. Yani bir yandan tarihi eser ve yapılar diğer yandan da Kürt kültürü, sanatı ve yaşamı ve politik etkinlikler ile dört parçadan Kürt ünlülerin portrelerini de çekerek belgelemeye başladım. Fotoğrafçılığım son 20 yılda zaman geçtikçe belgenin ötesinde sanatsal fotoğrafa da yöneldi.

Fotoğraf, benim için inkar ve yok edilmeye çalışılan bir kimliği belgeleyip gelecek kuşaklara görsel olarak bırakma meselesidir. Hayatımın 20 yıllık bir bölümünde gazetecilik yaptım, haber yazdım. Ancak fotoğrafın anlatım ve etkileme gücünün yazıdan çok daha fazla olduğunu düşünüyorum. Bence fotoğraf en etkileyici iletişim aracıdır. Son üç yıldır uluslararası bir fotoğraf ajansının foto muhabirliğini de yapıyorum. Böylece fotoğraflarımın bir bölümünü dünya medyasıyla da paylaşıyorum. Fotoğraf benim için duygularımı, düşüncelerimi, beklentilerimi yani kendimi ifade etmenin bir aracıdır.

Urfa'nın Viranşehir ilçesinde 2013 yılında açtığı Kürt Ünlüleri Portreleri sergisinden

Çektiğiniz portrelerde özellikle Kürt sanatçılara yöneliyorsunuz. Bu bir arşiv oluşturma isteği mi, yoksa zamanla kaybolabileceğini düşündüğünüz bir kültürel alanı, kayıt altına alma ihtiyacı mı?

Evet, önce dört parçadan Kürt sanatçıların portrelerini çektim. Ancak son yıllarda yaşamın her alanında Kürt ünlülerinin portrelerini de çekiyorum. Portrelerini çektiğim ünlü sayısı 250'ye yaklaştı. Çocukluğumda Erivan ve Bağdat Radyosu gibi radyolarda Kürtçe şarkıları dinlerken, söyleyen sanatçıların yüzlerini hep hayal ederek dinliyordum. Bu beni çok etkiliyordu. Çünkü bu sanatçıların görebileceğimiz bir fotoğrafları yoktu. Sadece seslerini duyuyorduk. Bu duygu bende bilinçaltına yerleşmiş ki sanatçıların portrelerin çekmeye başladım.

Egîdê Cimo'nun 2010'da Van'da çektiği portresi, Süer'in Kürt ünlüleri koleksiyonunun ilk fotoğrafı oldu

Çocukken çok hayal ettiğim Egîdê Cimo'nun portresini 40 yıl sonra çekerek bir hayalimi gerçekleştirmiştim. Bu çektiğim ilk sanatçı portresi oldu. Sonraki yıllarda ulaşabildiğim sanatçıların portrelerini çekmeye başladım. Bu çekimleri daha önce belirttiğim gibi gelecek nesillere bırakmak için yapıyorum.

Mehmet Masum Süer kimdir?

1957 yılında Mardin'in Savur ilçesinin Avîna (Sürgücü) köyünde doğdu. 1980'de Diyarbakır Eğitim Enstitüsünden mezun oldu. Daha sonra Anadolu Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Fakültesi'nde lisansını tamamladı. 1974'te Ankara'da yayınlanan aylık Başkent dergisine yazılar yazarak gazeteciliğe başladı. 1993 yılına kadar Tercüman gazetesi, Akdeniz Haber Ajansı, Türk Haberler Ajansı, Ortadoğu Haber Ajansı, Ekspres gazetesi, Siyah-Beyaz gazetesi ve Milliyet gazetesi ile Milliyet Haber Ajansı'nda muhabir, temsilci, yazar, redaktör ve editör olarak çalıştı.

2017'de Uluslararası Fotoğraf Sanatı Federasyonu'nca (FIAP) önce "sanatçı" (AFIAP) olarak 2018'de de "mükemmel sanatçı" (EFIAP) unvan ve diplomaları ile ödüllendirildi. Uluslararası fotoğraf kurumlarının verdiği 42 unvan ve diplomaya sahip. Uluslararası yarışmalardan 45'i madalya olmak üzere çok sayıda çeşitli ödüller kazandı.

Uluslararası Kürt fotoğrafçısı Süer, ayrıca 2023'ten beri uluslararası fotoğraf ajansı SO-PA Images'in (Asya Foto Muhabirleri Birliği Fotoğraf Ajansı) foto muhabiri olarak çalışıyor.

Amed, Hewlêr ve Silêmanî’de açtığınız sergilerde, coğrafyanın ruhunun fotoğrafa sinmesi sizce kaçınılmaz mı, yoksa fotoğrafçı o ruhu yeniden mi kurar?

Benim gibi çalışan fotoğrafçıların fotoğrafları, onların kişiliği, yaşadıkları, hayalleri, düşünceleri, inançları, umutları ve beklentilerinin bir yansımasıdır. Yani belirttiğiniz gibi ruhun fotoğrafa sinmesidir. Bu durumu ironik bir yaklaşımla, "Fotoğraflarımı Kürtçe çekiyorum" diyerek ifade ediyorum. Çektiğim fotoğraflara baktığımda tamamen kendimi, yaşamımı, halkımı ve ülkemi görüyorum. Bu ister Hevsel'in bir manzarası olsun, ister Hevsel'de açan bir çiçek veya burada yaşayan herhangi bir hayvan olsun, ister ülkemin herhangi bir yöresine ait bir giyim parçası, bir kofi olsun, ister Yelda Abbasi'nin, Diyarbakır surları üzerinde çektiğim, Horasan yöresine ait rüya gibi giysileri içindeki bir portresi olsun. İster coşku içinde bir oyunun sergilendiği bir halk oyunu fotoğrafım olsun, ister başı karlı ve sisli bir dağımızın bir fotoğrafı olsun... Hepsinde ben varım... Ve çektiğim fotoğraflar, aynı zamanda kaybolmaya yüz tutan ulusal değerlerimizi, zamanın elinden görsel olarak kurtarma ve saklama çabasıdır.

Jina Mahsa Amini protestosu, Diyarbakır, 2024

Analogdan dijitale geçişi yaşayan biri olarak, sizce fotoğrafın ruhu değişti mi, yoksa değişen sadece üretim hızı ve tüketim biçimi mi?

Bence fotoğrafın ruhu da değişti üretim ve tüketim hızı da değişerek arttı. Analog zamanında fotoğraf çekenlerin sayısı daha azdı ve fotoğrafın bir ağırlığı, değeri vardı. Ancak bugün dijital olanaklar sayesinde hem fotoğraf makineleri hem sinema kameraları yaygınlaştı. Buna fotoğraf çekiminin çok geliştirildiği cep telefonları da eklenince hemen herkes fotoğraf çeker oldu. Bu da fotoğraf çekimine bir yandan büyük kolaylıklar sağlarken diğer yandan da gerçek fotoğrafın bu kalabalıkta kaybolmasına ve değerinin düşmesine yol açtı. Çok yaygınlaşan sosyal medyadaki fotoğraf paylaşımlarıyla bence maalesef hiçbir sanatsal ve görsel değeri olmayan ve Photoshop gibi programlarla allanıp pullanan hatta fırçayla sıvanmış gibi fotoğraflar, sıradan izleyicilerin büyük bir bölümünün beğenisini kazanabiliyor. Ve bu fotoğraflar maalesef kitlelerin "estetik" ve "güzellik" gibi algılarını olumsuz yönde oluşturarak etkiliyor. Böyle olunca sosyal medyada gerçek fotoğraflar gölgede kalıyor. Son dönemlerde üzülerek izliyorum, Türkiye'de bazı değerli fotoğraf ustaları da sırf beğeni kazanmak ve popüler olmak için bu tür fotoğraflar üretip paylaşmaya başladı.

İdil'in Kivêx köyündeki Êzîdî Çarşema Sor (Kırmızı Çarşamba) bayramı kutlamasından, 2025

Bugün herkesin görüntü ürettiği bir çağda, sizce bir fotoğrafı kalıcı kılan şey nedir; teknik mi, hikaye mi yoksa fotoğrafçının durduğu yer mi?

Bence tabii ki hikaye yani anlatmak istediğiniz konu başta geliyor. Tek başına hikaye, bir fotoğrafı diğerlerinden farklı ve kalıcı kılıyor. Bir manzara, bir hayvan, bir sokak, bir insan, bir kent, bir etkinlik, bir olay veya bir dağın fotoğrafının ancak öyküsü varsa o öyküsüyle kalıcı olur. Yoksa sıradan benzerlerinden bir farkı olmaz, kısa zamanda unutulur, gider. Hikaye, belgesel yönü ağır basan fotoğraflarda daha da önem kazanıyor. Tabii ki hikayenin yanısıra çekim tekniği ve şartlar elverdiğince estetik de önemlidir. Ama bence her belgesel fotoğrafta tam bir teknik özellikler ve estetik aranamaz. Çünkü özellikle belgesel niteliğindeki anlık çekimlerde, teknik ve estetik kurallara uyarak çekim yapmanın şartları oluşmayabilir. İşte bu tür fotoğraflarda geriye sadece hikaye kalıyor.

Barış için Özgürlük mitingi, 2025, Diyarbakır

Son olarak bugün genç bir Kürt fotoğrafçı size “nereden başlamalıyım” diye sorsa, ona ilk olarak ne söylersiniz?

Genç fotoğrafçılara diyebileceğim kendilerini hem teorik hem de pratik olarak yetiştirip çok çekim yapmalarıdır. Dünyada fotoğraf alanındaki gelişmeleri izlemeleri de çok önemlidir. Ben de öyle yaptım. İnternet yaygınlaşmadan önceki zamanlarda fotoğrafçılıkla ilgili kitap, dergi ve yayınların çoğunu alır, Türk ve dünya fotoğrafçılarının eserlerini ve çalışmalarını izler, teorik olarak bilgilenmeye çalışırdım. Ve çok fazla fotoğraf çekip denerdim, bu yeni başlayanlar için önemlidir. İnternetin yaygınlaştığı bu zamanda her türlü bilgi ve belgeye ulaşmak artık daha kolay oldu. Fotoğrafçılıkla ilgili olarak yayın yapan çok sayıda dijital ortam var. İzleyip kendilerini geliştirmelerini öneririm. Belli bir düzeye ulaştıktan sonra kendi alanlarında tanınmış özellikle yabancı fotoğrafçıların eserlerini ve çalışmalarını izlemelerini öneriyorum. Bu kendilerine çok şey kazandıracaktır. Ben de onları izliyor ve her gördüğüm yeni bir fotoğrafta mutlaka yeni bir şeyler öğreniyorum. Çekim teknikleri ve estetik konusunda belli bir düzeye ulaştıktan sonra ilgi alanlarına göre artık hangi alanda veya hangi dalda fotoğraf çekip kendini geliştirmek istiyorsa o yöne yönelmeli ve yoğunlaşmalı.

Amed Film Festivali açılış töreninden, Diyarbakır, 2026

Belgesel fotoğrafçılıkta kültürel veya tarihi altyapı ve bilgi birikimi önemlidir. Fotoğrafçı çekmek istediği konuyla ilgili mutlaka geniş bir bilgiye sahip olmalı. Örneğin Kürt kültürünü belgelemeyi düşünüyorsa, önce Kürt kültürü ve tarihi ile ilgili bir araştırma yapmalı ve öğrenmeli. Ve en önemlisi duyarak, hissederek çekmelidir. Bizim yaşımızdakiler bu kültürü ve bilgileri, çocukluğumuzdan itibaren büyüklerimizden, yaşadığımız ortamdan ve çevremizden birinci elden aldı. Ancak maalesef yeni neslin önemli bir bölümü, asimilasyon ve değişen çevre şartları nedeniyle bizim büyüdüğümüz gibi büyümüyor. Bu anlamda bizim kuşağımızın daha şanslı olduğunu düşünüyorum.

Kanala nûçeyan a Kurdî NÛÇE TV di 15’ê Gulanê Cejna Zimanê Kurdî de dest bi weşanê kir. NÛÇE TV berî du rojan ragihandibû ku dê di Cejna Zimanê Kurdî de dest bi weşanê bike. Di daxuyaniyê de gotibû “Ekranek nû, rêwitiyek nû”.

TV’ê îro dest bi weşanê kir û ev bi gotina “Me destpê kir… PÎROZ BE” ragihand. NÛÇE TV dê li ser satalaytên Nilesat û Hotbirdê weşanê bike. Frekansê TV wiha ye: “Nilesat: 12687 H 27500, Hotbird: 11296 H 27500.”

Halkların Eşitlik ve Demokrasi Partisi (DEM Parti) Amed Milletvekili Serhat Eren, 2 Mayıs tarihinde Iğdır’da oynanan Iğdır FK - Amedspor maçı sonrası yaşananları Meclis gündemine taşıdı. Hem İçişleri Bakanı Mustafa Çiftçi'nin hem de Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy’un cevaplaması istemiyle iki ayrı soru önergesi veren Eren, önergesinde; sona eren ligin gol kralı olan Senegalli futbolcu Mbaye Diagne’nin maç sonrası kendi ülkesinin bayrağı ile kutlama yapmasının engellendiğini belirtti.
Olay esnasında yaşananları görüntüleyen Med Gündem Genel Yayın Yönetmeni Gazeteci Hamza Özkan’ın, Iğdır Emniyet Müdürü ve korumaları tarafından fiziki ve sözlü saldırıya uğradığının belirtildiği önergede, gazetecinin görevini yapmasının engellendiğine dikkat çekildi. Ayrıca Med Gündem’in çektiği görüntülerin birçok ulusal ve yerel medya kuruluşu tarafından kaynak belirtilmeden, videoda bulunan Med Gündem logosu buzlanarak veya kendi logoları eklenerek servis edildiğine de yer verildi.

Önergede, İçişleri Bakanı Mustafa Çiftçi'nin cevaplaması istemiyle şu sorular yöneltildi:

"* Senegal bayrağını “yasadışı” sanarak müdahale eden emniyet görevlileri ve Emniyet Müdürü hakkında idari soruşturma başlatılmış mıdır?

* Gazetecilerin kamu görevini yaparken maruz kaldığı fiziki müdahale ve çekim engellemesi, basın özgürlüğü ve Anayasa’nın “Basın hürdür” ilkesiyle nasıl bağdaşmaktadır?

* Görevini kötüye kullanarak hem sporcunun kutlama hakkını engelleyen hem de basın mensuplarına saldıran personelin tespiti yapılmış mıdır?

* Saha güvenliğini sağlamakla yükümlü personelin yabancı ülke bayrakları ve sembolleri konusunda eğitilmesi hususunda bir çalışma var mıdır?"

Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy’a ise şu sorular yöneltildi:

"* Bir haber ajansının veya yerel medya kuruluşunun (Med Gündem) binbir emekle, saldırı altında çektiği görüntüleri logosunu karartarak kullanan yayın kuruluşları hakkında RTÜK nezdinde inceleme başlatılacak mıdır?

* Basın etik ilkelerini ihlal eden bu tür “kaynaksız içerik kullanımı”na yönelik bakanlığınızın veya ilgili kurumların uyguladığı müeyyideler nelerdir?

* Telif haklarının basın mecralarında korunması ve yerel medyanın emeklerinin ulusal kanallar tarafından gasp edilmesini önlemek amacıyla yeni bir düzenleme gündeminizde midir?"

Gazeteci Reyhan Hacıoğlu’nun, İstanbul merkezli başlatılan bir soruşturma kapsamında 17 Ocak 2025 tarihinde yapılan ev baskınında gözaltına alınarak 20 Ocak'ta "örgüt üyesi olmak" iddiasıyla tutuklandığı ve 13 Haziran’da tahliye edildiği davanın karar duruşması Van 2’nci Ağır Ceza Mahkemesi’nde görüldü. Reyhan Hacıoğlu’nun katılmadığı duruşmaya, avukatları ve kentte bulunan sivil tolum örgütleri (STÖ) temsilcileri katıldı.

Bir önceki duruşmada iddia makamının “örgüt üyeliğinden” cezalandırılmasını talep ettiği mütalaanın okunması ardından, avukatlar savunma yaptı. Davada gazetecilik mesleğinin yargılandığını belirten avukat Resul Temur, müvekkili hakkında beraat talebinde bulundu. Savunmaların ardından kararını açıklayan mahkeme heyeti, “örgüte yardım ve yataklık” iddiasıyla Reyhan Hacıoğlu’na 4 yıl 2 ay hapis cezası verdi.

NE OLMUŞTU?

İstanbul merkezli başlatılan bir soruşturma kapsamında 17 Ocak 2025’te yapılan ev baskınlarında Wan’da gözaltına alınan gazeteci Reyhan Hacıoğlu, 20 Ocak'ta "örgüt üyesi olmak" iddiasıyla tutuklanmış 13 Haziran 2025’te ise ilk duruşmada tahliye edilmişti. Davanın 3 Mart’ta görülen dördüncü duruşmasında iddia makamı Reyhan Hacıoğlu hakkında “örgüt üyesi olmak” iddiasıyla cezalandırılmasını talep etmişti. Bugün görülen karar duruşmasında ise mahkeme heyeti, Reyhan Hacıoğlu hakkında “örgüt içindeki hiyerarşik yapıya dahil olmamakla birlikte örgüte bilerek ve isteyerek yardım etme” iddiasıyla 4 yıl 2 ay hapis cezası vererek, yurt dışı yasağı şeklindeki adli kontrolün ise devamına karar verdi.

NÛÇE TV ku weşana wê xwerû Kurdî ye û ev demek bû weşana testê dikir, li ser hesabên xwe yê medya dîjîtal ragihand ku dê di 15’ê Gulanê Roja Cejna Zimanê Kurdî dest bi weşanê bike. NÛÇE TV ev peyam belav kir: “Bi ekraneke NÛ, rêwîtiyeke NÛ weke televîzyoneke neteweyî di roja zimanê Kurdî de em ê dest bi weşana xwe bikin.”

Kanal dê di weşana xwe de cih bide her mijarê; ji polîtîkayê heta aboriyê, ji mafên mirovan heta çand û hunerê, hemû geşedan dê bi perspektîfeke profesyonel werin weşandin.

MIROV ÇAWA DIKARIN TELEVÎZYONÊ BIŞOPÎNIN

Ji bo ku gelê Kurd û şopînerên nûçeyan bi hêsanî bigihîjin weşanê, NÛÇE TV bi kalîteya HD li ser satalaytên Hotbird û Nilesatê dê weşana xwe bike. Herwiha weşana zindî û nûçeyên taybet dê li ser malper û platformên dîjîtal ên kanalê jî werin weşandin.

ABD-İsrail ile İran arasında yaşanan savaş, Hürmüz Boğazı’nın İran tarafından kapatılması tüm dünyayı olumsuz etkiledi. Buna İsrail’in Lübnan saldırıları da eklenince bölgede bulunan diğer ülkelerin yanı sıra dünyadaki ülkelerin ve bu ülkelerde yaşayan yurttaşların da olumsuz etkilendiğini söylemek mümkün. Son zamanlarda bu güçler arasında müzakere isimlendirmesi altında başka bir kanala taşınan bu gerilim, olumsuz etkilerini ortadan kaldırmadı. Bu durum içinde yaşanan gelgitler nedeniyle başta petrol ve ürünleri, temel ihtiyaç ürünleri ile pek alandaki fiyat artışları devam ediyor.

‘BELİRSİZLİK SÜRÜYOR’

Dünya basını, tüm dünyayı etkileyen bu gelişmelere mercek tutmayı sürdürüyor. ABD ve İran arasındaki olası yeni anlaşmayı gündemine alan İngiltere merkezli Reuters, “İran, savaşın sona erdirilmesi için ABD’nin teklifini inceliyor ancak temel talepler hala karşılanmış değil” başlığı ile yaşananları ele aldı. Haberde, anlaşmaya dair teklifin İran tarafından önerilen 14 maddelik planla arasındaki farklara işaret edilerek, belirsizliğin sürdüğü işaret edildi.

Reutres, aynı zamanda bu gerilimin piyasalar üzerindeki etkisine de dikkat çekti. Reuters verilerine göre Brent ham petrol varili 102,15 dolara Batı Teksas petrolü (WTI) ise 96,20 dolar seviyesine yükseldi. Haberde ayrıca barışın sağlanması halinde bile petrol sevkiyatlarının başlaması ve rafinerilere ulaşmasının haftalar alabileceğine işaret edildi. Reutres, petrol arzının önümüzdeki haftalarda kötüleşmesinin beklendiğini de yazdı. ABD ham petrol stoklarındaki düşüşe de değinilen Reutres, stokların geçen hafta 2,3 milyon varil azaldığını vurguladı.

ÇİN ZİYARETİ NASIL ETKİLEYECEK?

İngiltere merkezli The Guardian ise bu süreçteki küresel temaslara dikkat çekti. Trump’ın önümüzdeki hafta Çin’i ziyaret etmesinin beklendiği hatırlatılan haberde, analistlerin bu görüşmeye dair öngörülerine yer verildi. Haberde analistlerin Çin’in Pazartesi günü ateşkes çağrısında bulunacağına dair iddiayı işleyen The Guardian, Trump’ın ziyaret öncesi dönüm noktası olacak bir gelişme arayışında olduğu aktarıldı. Haberde ayrıca Pakistanlı üst düzey yetkili bir kaynağın paylaşımına da yer verilerek, ABD-İran sürecinin ilerlediği ve görüşmelerin odak noktasının kalıcı ateşkes ve Hürmüz Boğazı’nın her iki taraf açısından da en az 60 günlüğüne açılması olduğu ileri sürüldü.

‘AB ÇÖZÜM ARAYIŞINDA’

Uluslararası diplomaside öne çıkan bir diğer başlık ise Fransa’nın pozisyonu oldu. Fransa’nın olası bir görev kapsamında uçak gemisi görev grubunu Kızıldeniz’e yönlendirmesini manşetine taşıyan Reuters, haberinde şu ifadelere yer verdi: “Avrupa ülkeleri, ABD, İsrail ve İran arasındaki çatışmada büyük ölçüde seyirci konumundaydı. Ancak Ortadoğu’daki deniz yollarının etkilenmesi ve petrol fiyatlarının varil başına 100 dolar civarında dalgalandırmasıyla birlikte Avrupalı güçler çıkarlarını nasıl koruyacakları konusunda çözüm arayışına girdiler."

‘İSRAİL SALDIRILARI SÜRÜYOR’

İsrail ordusunun 17 Nisan’da yürürlüğe giren ateşkesten bu yana ilk kez Beyrut’u hedef alması da uluslararası basında ses getirdi. Saldırıları aktaran İngiltere merkezli BBC, Lübnan Sağlık Bakanlığı’nın açıklamasına dayanarak, son bir haftada gerçekleşen saldırılarda 120’den fazla, 2 Mart’tan bu yana ise 2 bin 700’den fazla kişinin yaşamını yitirdiğine yer verdi.

ABD-İran arasındaki gerilim devam ederken gerilimin ekonomiye yansıması kadar ABD’nin yaptırım krizi de uluslararası basında dikkat çekiyor. Öte yandan İran rejiminin idam uygulamaları da dünya gündemindeki yerini koruyor.

İngiltere merkezli Reuters, Hürmüz Boğazı’ndaki gerilimi “ABD ve İran, Körfez sularında kontrol mücadelesi verirken yeni saldırılar düzenledi” başlığıyla gündeme taşıdı. Haberde aynı zamanda İran’ın saldırılarının arttığına dair haberlerin petrol piyasasını etkilediği ve petrol fiyatlarının yüzde beş arttığı aktarıldı.

Reuters ayrıca kaynaklarına dayandırdığı haberinde İran’ın nükleer silah geliştirme süresinin geçen yaz yapılan değerlendirmelerden bu yana değişmediğini de bildirdi. Söz konusu hesaplamaya göre ABD-İsrail saldırıları bu süreyi en fazla yaklaşık bir yıla kadar itebilmişti. ABD’nin ana hedefinin İran’ın nükleer faaliyetlerini durdurmak olduğu söylenen haberde, son haftalarda ABD’li yetkililerin bu faaliyetleri durdurmak için riskli operasyon seçeneklerini de değerlendirdiğine yer verildi. Habere göre bu operasyonların arasında İsfahan’daki tünellerde depolandığı düşünülen zenginleştirilmiş uranyumun (HEU) kara harekatları ile ele geçirilmesi de bulunuyor.

Reuters aynı zamanda İran’ın nükleer kapasitesini değerlendirmenin oldukça zor olduğuna da dikkat çekti ve kapasitenin İsrail’in İranlı bilim insanlarına yönelik suikastlarının sonucunda gerilemiş olmasının da bir ihtimal olduğuna yer verdi.

İRAN’DA EKONOMİK KRİZ

İngiltere merkezli The Guardian ise İran’ın ekonomisinin savaş ve yaptırımlar nedeniyle kötüleşmeye devam etmesini manşetine taşıdı. “İran’da tırmanan ekonomik kriz ABD ile müzakere gücünü zayıflatabilir mi?” başlıklı haberde, İran'da genel enflasyonun yüzde 73,5 olarak ölçülürken gıda ve içecek fiyatlarının da yüzde 115 oranında artmış olduğu aktarıldı. Ayrıca İran para biriminin dolar karşısında yaklaşık yüzde 22 değer kaybetmesine de dikkat çekildi.

İRAN EN ÇOK İDAM UYGULAYAN İKİNCİ ÜLKE

Devam eden idamlar da gündemdeydi. İran’daki son eylemlerde gözaltına alınan 3 protestocu olan Mehdi Rasouli, Mohammadreza Miri ve Ebrahim Dowlatabadi’nin idam edilmesi uluslararası basında da geniş çapta yer aldı. The Guardian haberinde, idamların uluslararası ve iç gerilimin arttığı bir dönemde topluma korku salma amacıyla yapıldığına dair değerlendirmelere yer verdi. Ayrıca İran rejiminin 2025 yılında bilinen bin 639 kişiyi idam ettiği ve Çin’den sonra dünyada en fazla idam uygulayan ikinci ülke konumunda olduğu da haberde işlendi.

ABD-Çin ilişkileri de dikkat çeken bir diğer konu oldu. ABD merkezli Bloomberg ajansı, Çin’in şirketlerine ABD’nin yaptırımlarını tanımama talimatını vermesini gündemine taşıdı. Talimatın benzeri görülmemiş bir meydan okuma niteliğinde olduğu belirtilen haberde, ayrıca Washington'ın, Rusya, Venezuela ve İran’a yönelik yaptırımlarda kararsız bir çizgide kaldığı bu dönemde Çin’in bu hamlesinin ABD'nin yaptırım sistemini zorlayacağına dikkat çekildi.

Dicle Fırat Gazeteciler Derneği (DFG), Mezopotamya Kadın Gazeteciler Derneği (MKG), Türkiye Basın Yayın Matbaa Çalışanları Sendikası (DİSK Basın-İş), Haber-Sen, Avrupalı Gazeteciler Birliği Türkiye Temsilciliği ile Güneydoğu Gazeteciler Cemiyeti, 3 Mayıs Dünya Basın Özgürlüğü Günü dolayısıyla Mülkiyeliler Birliği’nde basın toplantısı düzenledi. “Tutuklu gazetecilere özgürlük” pankartının asıldığı toplantıda basın metnini gazeteci Diren Yurtsever okudu.

Türkiye’nin basın özgürlüğü endeksinde dört basamak daha gerileyerek 180 ülke arasından 163’üncü sıraya gerilediğini belirten Diren Yurtsever, gazetecilik faaliyetlerinin giderek daha fazla kriminalize edildiğini söyledi. Diren Yurtsever, "Haber yapmak, gerçekleri açığa çıkarmak ve kamuoyunu bilgilendirmek suç unsuru gibi gösterilmektedir. Bu baskı ortamının en somut göstergelerinden biri ise cezaevlerinde tutulan gazetecilerdir. Türkiye’de çok sayıda gazeteci kamuoyunu bilgilendirme görevlerini yerine getirdiği için tutuklu ya da hükümlü olarak cezaevlerinde bulunuyor. Mesleki faaliyetlerin ‘suç’ kapsamına alınmasının hukuk devleti ilkesiyle bağdaşmıyor. Cezaevindeki gazeteciler, yalnızca özgürlüklerinden değil, mesleklerini icra etme haklarından da mahrum bırakılıyor. Bununla birlikte doğrudan halkın haber alma hakkına da müdahale ediliyor" diye belirtti.

GEZETECİLER SUSTURULDUĞUNDA...

Gazetecilerin cezaevine konulmasıyla toplumun gerçeklerden koparıldığını söyleyen Diren Yurtsever, "Gazeteciler susturulduğunda; işçinin direnişi görünmez olur, emekçinin hakkı duyulmaz, kadınların, gençlerin ve tüm ezilenlerin sesinin bastırılması sonucunu doğurur. Basın özgürlüğüne yönelik her saldırı, aynı zamanda toplumun demokrasi hakkına yönelmiş bir saldırıdır. Türkiye’de fikir işçileri aynı zamanda ağır bir ekonomik ve siyasal kuşatma altındadır. Medya sahipliğinin tekelleşmesi, kamu kaynaklarının iktidara yakın medya organlarına aktarılması ve bağımsız gazeteciliğin sistematik biçimde zayıflatılması; oto-sansürü yaygınlaştırmakta ve eleştirel haberciliği daraltmaktadır. Güvencesiz çalışan meslektaşlarımızın ne yazık ki bu düzen içerisinde açlık şartlarında yaşam mücadelesi vermektedir. Bugün bu tehdit iktidara yakın muhalefete yakın ayrımı yapılmaksızın tüm gazeteciler için geçerlidir. Genç meslektaşlarımızın mesleğimizi yapmaktan kaçınmaya başlamasının temel sebebi de bu saydığımız anti-demokratik adımlar ve güvencesizliktir. Gazeteciler işsizlik, güvencesizlik ve baskı üçgeninde mesleklerini sürdürmeye zorlanmaktadır" ifadelerini kullandı.

'GAZETECİLİK KAMUSAL BİR SORUMLULUK'

Gazeteciliğin suç olmadığını ve gazetecilerin cezaevinde olmaması gerektiğinin altını çizen Diren Yurtsever, "Gerçeğin peşinde koşmak, halkın haber alma hakkını savunmak suç değil, kamusal bir sorumluluktur” diyerek gazetecilik meslek örgütlerinin taleplerini şöyle sıraladı:

“* Cezaevlerinde tutulan tüm gazeteciler derhal serbest bırakılmalıdır.

* Gazetecilik faaliyetlerini suç sayan tüm uygulamalara son verilmelidir.

* Basın ve ifade özgürlüğünü kısıtlayan yasal düzenlemeler kaldırılmalıdır.

* Gazeteciler için güvenceli çalışma koşulları sağlanmalı, sendikal hakların önündeki engeller kaldırılmalıdır.”

Basın açıklamasının ardından tutsak gazetecilerin isimleri tek tek okunarak, cezaevinden gönderdikleri mektuplar okundu.

ABD-İran arasındaki gerilim devam ederken dünya basını bir yandan savaşın bir yandan da İsrail’in Lübnan’a yönelik saldırılarının küresel ekonomiye olan etkilerine dikkat çekmeyi sürdürüyor.

İngiltere merkezli Reuters, İsrail’in devam eden saldırıları sonucunda Lübnan’da bir milyondan fazla kişinin akut gıda güvensizliğiyle karşı karşıya kalabileceğini yazdı. Entegre Gıda Güvenliği Aşama Sınıflandırması (IPC) tarafından yapılan analize yer verilen haberde 1 milyon 240 bin kişinin temel ihtiyaçlarını düzenli olarak karşılayamayacağı vurgulandı. Haberde aynı zamanda saldırılarla birlikte güney Lübnan’daki çiftçilerin yüzde 76’sından fazlasının yerinden edildiği ve tarım arazilerinin ise yüzde 22’sinin zarar gördüğüne yer verildi.

ABD’NİN SAVAŞ MALİYETİ 25 MİLYAR DOLAR

Dünya basının gündeminde dikkat çeken bir diğer konu ise ABD-İran savaşının maliyeti oldu. Reuters konuyu “Pentagon yetkilisi ABD’nin İran’daki savaş maliyetinin 25 milyar dolara ulaştığını açıkladı” başlığıyla servis etti. Haberde Reuters’a konuşan bir kaynağın Trump yönetiminin savaşın ilk altı gününün dahi ABD’ye en az 11 milyar 300 milyon dolara mal olduğunu belirttiği aktarılarak Pentagon’un açıkladığı maliyete dair soru işaretleri olduğuna dikkat çekildi.

Aynı açıklama yine İngiltere merkezli The Guardian ve Financial Times, İrlanda merkezli The Irish Times, ABD merkezli The Wall Street Journal başta olmak üzere birçok haber ajansı ve gazete tarafından da işlenerek açıklanan maliyetle birlikte siyasi tartışmaların başladığına işaret edildi. Öte yandan petrol fiyatlarının haftalardır görülen en yüksek seviyeye çıkması da öne çıkan konulardan biri oldu.

KÜRESEL EKONOMİYE ETKİLERİ

Savaşın küresel ekonomiye yansımaları da dünya basının merceği altındaydı. Çin ekonomisine olan dolaylı etkilere yer veren Reuters, Çin’de imalat sektörünün büyüdüğünü ve ihracatın iki yılın zirvesine çıktığını ancak bunun ABD-İran geriliminden kaynaklanan geçici bir artış olduğunu yazdı.

Öte yandan savaşa rağmen İran’da devam eden idamlar da dünya basının gündemindeydi. Fransa merkezli medya kuruluşu Euronews ve Singapur merkezli The Straits Times haberlerinde savaşın başlangıcından bu yana İran’ın 21 kişiyi idam ettiğine ve 4 binden fazla kişiyi de tutuklandığına yer verdi.