Birinci derece arkeolojik sit alanı olan Efes (Ephesus) Antik Kenti'nde karşılama alanı olarak yapılan inşaata karşı hukuki ve ekolojik mücadele sürüyor. Nisan ayının ilk günlerinde görülecek olan davada yürütmenin durdurulması ve iptali kararının çıkması bekleniyor.

8 bin yıllık tarihe sahip olan İzmir Efes Antik Kenti'nin günümüzde nereden nereye uzandığı, sınırları tam olarak bilinmiyor. Uzmanlar, antik kentin bugünkü mevcut konumundan Kuşadası ve İzmir'e kadar antik çağların kültürünün yer aldığını belirtiyor. Geçmişte dünyanın harikalarından biri olan Artemis Tapınağı (Artemision) da Efes bünyesinde barınıyor. Ancak tapınak geçmişte sık sık yağmalandığı için günümüzde son evrelerinden sadece mermer parçalar kalmış durumda.

1984 yılından başlayarak uzun süre kazı çalışmalarında yer aldığı Efes'in UNESCO dünya mirası listesine girmesinde emekleri olan ve söz konusu inşaat çalışmasını UNESCO başta olmak üzere ilgili yerlere aktaran Arkeolog Yusuf Yavaş Mezopotamya Ajansı’nın (MA) sorularını yanıtladı.

Efes'te uzun yıllar emek vermiş biri olarak bugün gelinen nokta hakkında neler düşünüyorsunuz?

Selçuk'taki bir tek eseri bir ülkeye verseniz o ülke ihya olur. Mesela Efes Artemis Tapınağı, dünyanın 7 harikasından biri. Alın onu bir ülkeye koyun. O ülke onun tanıtımıyla onun verdiği zenginlikle ihya olur. Turizm cenneti olur. Alın Efes Antik Kenti'ni bir ülkeye verin, o ülke de ihya olur. Meryem Ana'yı da bir ülkeye verin o ülke de ihya olur. Hz. Yahya'nın gömülü olduğu Saint Jean Kilisesi'ni verin bir ülkeye o ülke ihya olur. İzmir'in en küçük ilçesi Selçuk ama bu kadar zenginliğe sahip. Bundan faydalanamıyor. Selçuk'ta böyle bir farkındalık yok. Bunun çeşitli nedenleri var. Selçuk belediyesinin ya da halkının da sorumlulukları var. Ne doğru düzgün bir STK yapılanması var ne doğru düzgün yerel yönetimle halkın işbirliği var. Efes Antik Tiyatrosu, bugüne kadar dünyada bilinen ve bulunmuş en büyük tiyatro. Fakat Selçuk'ta şu anda 2026 yılında bir tiyatro salonu yok. Bir kültür merkezi yok. Bir Selçuklu arkeolog olarak bunları anlayamıyorum, anlamlandıramıyorum. Bir ülke bu ilçeye neden yatırım yapmaz.

Sizce neden yapmaz?

Bu ilçedeki turizmi geliştirmek için, kültür seviyesini yükseltmek için, çevrede farkındalık yaratmak için neden Kültür Turizm Bakanlığı bir şey yapmaz? Çünkü sadece turizme evrilmiş bir bakanlık olarak devam ediyor. İzmir Büyükşehir Belediyesi, neden Selçuk'ta kültür anlamında hiçbir şeyin ucundan tutmaz? Orada çok büyük bir soru işareti. Ben bunların cevaplarını rica ediyorum, bakanlıktan ve İzmir Büyükşehir Belediyesi'nden. Kentte turizm ve kültür alanında bir çalışma göremiyoruz. Gördüğüm kadarıyla halkından, kendisine oy veren vatandaşından uzak bir tavır içinde. Kendisine oy veren halkla arasında çok büyük mesafe var. Bunun hesabını vermesini istiyoruz. Neden Selçuk Belediye Başkanı halk günü yapıp da "Sevgili vatandaşlarım gelin birlikte konuşalım, akıl fikir birliği yapalım. Bu sorunları bir masaya koyalım." Neden demez? Neden seçilmiş kadroları içinde kültürle ilgili insanlar yok? Karşılama alanı adı altında yapılan yer aslında turistik AVM, benim kanaatim. Bu konuda neden bir duruş göstermez Selçuk Belediyesi? Sosyal medyadan kendisine, belediye başkanına defalarca çağrıda bulundum. Açıklama yapın dedim.

Farkındalık ve kültürel tarihi açıdan ciddi bir bilgi eksikliği hakim. Bu eksiklik nasıl giderilir?

Biz pek çok nesli şimdiden kaybetmiş durumdayız. Bu kısa yoldan definecilik mantığına inananlar yüzünden

Bugün bu büyük problemleri yaşamamızın sebebi halkın kültür mirasımıza olan zayıf farkındalığı. Halk Efes orada duruyor, Bergama orada duruyor, Artemis Tapınağı orada duruyor diye bakıyor sadece. Bunların ne olduğunu, geçmişten bize sunulmuş hediye ve aynı zamanda emanet olduklarını sormuyor. Çünkü farkındalık yok. En iyi seviyede kültürel mirasın korunması ve gelecek kuşaklara aktarılması yönünde halka, bilgilendirici, eğitici, sivil toplum kuruluşlarını besleyici çalışmalar yapılması gerekiyor, el birliğiyle. Bütün ülkemizde, Selçuk gibi zenginlikleri olan ilçelerimiz de var bizim. Buradan bakarsak Türkiye'de ilk okuldan itibaren kültürel miras zorunlu bir ders olması lazım. Kültürel miras dersini çocuklarınıza vermezseniz o çocuklar sosyal medyadan gördükleri defineci, dedektör satıcılarının hayallerine kapılıp kaçak kazılara bile girerler. Kısa zamanda zengin olalım fikrine kapılırlar. Ama kültürel miras farkındalığı varsa bir çocukta o çocuk o eserlere gözü gibi bakar. Korumak için gayret eder.

O kültürel mirasın ne demek olduğunu, yamaç evlerindeki 2000 yıl önce yapılmış tabandan ısıtmalı salonların nasıl başarıldığını, o mühendisliğin nasıl o aşamaya geldiğini, o yapıların o mermer blokların işlenip, nakışlanıp, süslenip, hesaplanıp, detaylandırılıp, nasıl üst üste konulup binlerce yıl yaşayacak şekilde inşa edildiğini anlatacak farkındalıkla nesiller yetiştirmeye ihtiyacımız var. Biz pek çok nesli şimdiden kaybetmiş durumdayız. Bu kısa yoldan definecilik mantığına inananlar yüzünden.

Devletin ya da hükümetin bu noktada sorumlulukları ne olmalı?

Bu çalışmalara acil ihtiyacımız var. Neler yapılabilir? Kültür ve Turizm Bakanlığının birleşmesi bence bir hata. Bu iki bakanlık acilen ayrılmalı. Kültür Bakanlığı liyakatlı kadrolarla kültür politikalarına hizmet etmeli. Turizm Bakanlı'ğının dayanağı olmamalı. Aksine kültürden beslenen bir turizme ihtiyacımız var. İzmir'de il kültür müdürlüğünde oturuyor belki bürokratlar, gördüğümüz o ki, planlamalar yapıyorlar. Şuraya şunu yapalım, buraya bunu yapalım. Şuraya karşılama merkezi yapalım, şuraya sanal müze yapalım. Bunu yerel yönetim de izliyor. Ortaya gördüğünüz bu ucube yapılaşmalar çıkıyor. Turizme, geleceğin turizmine zarar veren yapılaşmalar, inşaatlar çıkıyor.

Merkezi ve yerel yönetimlere yönelik eleştirileriniz var. Bu konuda özellikle yerel yönetimler nasıl bir tavır sergilemelidir?

Burası birinci derece sit alanı diyen bir kanun, ilke kararları varken siz oraya 130 bin metrekarelik alana Efes'in yeni karşılama merkezi, diyerek devasa bir inşaat yapıyorsunuz. Ve bunu Ankara'da verdiğiniz kararlarla uygulamaya koyuyorsunuz. Ve buna itiraz edenleri de tukaka (kötü olan) ilan ediyorsunuz. Kültür Bakanlığı'nın bu tek adam kafasıyla verdiği kararlara büyükşehrin, özellikle İzmir'in bir duruş göstermesi gerekirdi. Selçuk'taki belediyenin bir duruş göstermesi gerektiğini düşünüyorum. Neden İzmir? Bakın ülkemizde UNESCO kültür mirasına girmiş, kültür mirasına sahip tek kentimiz ülkemizde. Bergama ve Efes, Birbiri ardına biri 2014. biri 2015 ikisi de dünya mirası listesine girdiler. İzmir bu iki değeri, biri kuzeyde biri güneyde olan UNESCO kültür mirası için İzmir ne yapmaktadır? İzmir Büyükşehir Belediyesi, Selçuk Belediyesi ile bunun nihai sonucunu rahatlıkla çözebilir, halledebilir diye düşünüyorum. İnşaatını da çok kolaylıkla halledebilir. Selçuk'a acil bir kültür merkezi lazım ve bu kültür merkezinin de bu kültürler mirasının farkındalığı yönünde çalışacak profesyonel yöneticileri olması lazım. Seçilmişler bu konuda ön ayak olmalı, liderlik yapmalı. Dünyada iyi örnekleri olan kentlerle işbirliği protokolleri, çalışmaları yapmak lazım.

EGEÇEP ve dar sayıda da olsa sorumluluk hisseden kimi yurttaşlar dava açtı. Sizin özelde bir girişiminiz oldu mu?

Böyle bir izni kendi kafanızdan uydurarak, yapamazsınız. Kim izin verdiyse suç işlemiştir, sanal müze konusunda da bu yapılan karşılama merkezi konusunda da

Efes karşılama alanı inşaatıyla ilgili kurula yazdım. Kurulun kararını almak için hangi izni aldınız? Bu kararın bir örneğini verin dedim. İzmir Koruma Kurulu bana cevap vermedi. Bir inşaat var. Koruma kurulu kararları neden halka açık değil? İnternetten ben o kararı görebilmeliyim. Şeffaf bir yönetim olmalı. Ne yaptığınızı bilmek istiyorum. Yaklaşık 3 ya da 4 yıl önce Efes Antik Kenti'nin içine sanal müze inşa edildi. Tam tiyatronun karşısına, kentin en önemli yerine. Belki altında çok önemli tarihi bir eser var. Yapamazsınız kardeşim. Mevcut yürürlükteki kanunlarla siz bunu yapamazsınız. Böyle bir izni kendi kafanızdan uydurarak, yapamazsınız. Kim izin verdiyse suç işlemiştir, sanal müze konusunda da bu yapılan karşılama merkezi konusunda da.

Burada yasalara, yürürlükteki hukuki çerçeveye aykırı işler yapılıyor. Bir şey yapılması gerekiyor dediğinizde çevrenizde destekçi bulamıyorsunuz ve yalnız kalıyorsunuz. Talan boyutuna gelen inşaatlar yapılıyor. Hasankeyf gitti. Allianoi, (o canım kaplıca) merkezi gitti. Afişlerde kalmasın bunlara verilen değerler. Ben burada çok büyük bir sorun görüyorum yani. Bu eserleri korumak anlamında ne yapıyorsunuz. Ya da neden suskunsunuz, neden konuşmuyorsunuz?

Peki Efes'teki inşaata dönecek olursak, onca kanun, yönetmelik var, tarihi kültürel mirasın korunmasına dönük. Bu kanunlar niye uygulanmıyor?

Kültür varlıklarını koruma kanunu var. İlke kararları var, yüksek kurulun kararları var. Bunlar uygulanmayacaksa, kanunlar uygulanmak için değil mi? Bir vatandaş bir ağaç dikemezken o araziye siz oraya devasa bir inşaat yapıyorsunuz. Tamamen ticari amaçlarla bu işin buraya yapılmasına karar verdiler. Ama bu ticari amaç yürürlükteki kanun, yönetmelik ve ilke kararlarınıza aykırı. Siz arkeolojik alana eser yapıyorsunuz. O zaman kanun tanımıyorsunuz bunu yaparken. Mevcut dükkanların olduğu yerin altında Bizans sarayı var da orayı kazacağız. Bizans sarayı için orayı kazıyorsun. Ama buradaki kapalı kilise ve tapınağın üzerine de inşaat yapıyorsun. Hani oradakini kurtarmak isterken, burayı batırıyorsun. Tel örgüyü çekelim, yanına da karşılama merkezi yapalım. Böyle değil ki bu işler. Jeofizik, jeoradar, jeoloji, arkeoloji, sanat tarihi, restorasyon, bunların hepsi birlikte çalışarak bu kararları vermeliler. Yoksa kestirmeden bürokratik kararlarla bu işler olmaz ve bu tahribatın sonu gelmez.

Konunun uzmanları dediniz. Bunu biraz açar mısınız?

Selsus (Celcus) Kütüphanesi, 1970-78 arasında 8 yılda ayağa kaldırıldı. Şimdi duyuyoruz ki Efes'teki Serapis Tapınağı'nın da benzer şekilde ayağa kaldırılma projesi de benzer şekilde ihale edilmiş. Büyük tiyatro sahnesinin de ayağa kaldırılması söz konusu. Ama bunlar şirketler üzerinden yapılabilecek işler değiller. Yoksa karşımıza korkarım sünger bop gibi çok kötü sonuçlar çıkabilir. Lütfen bu konularda liyakatlı insanlarla ve şeffaf ihalelerle, şeffaf toplantılarla kararlar alınsın ve doğru kişilerin görüşlerine başvurulsun.

MA / İbrahim Açıkyer

Marie, Uranyumla yaptığı deneyler sonucu radyoaktiviteyi keşfetti. Toryumun radyoaktif özelliğini buldu ve radyum elementini ayrıştırdı. 1903 Nobel Fizik ödülü, 1911 Nobel Kimya ödülü sahibi ve radyoloji biliminin kurucusudur. Çalışmalarıyla bir çığır açan Marie, Nobel Ödülü'nü alan ilk kadın, bu ödülü iki kere alan ilk bilim insanı olmuştur. Varşova'nın Clandestine Floating Üniversitesinde okudu ve uygulamalı bilimsel eğitimine başladı. 1891 yılında 24 yaşında Marie, yüksek derece kazandı ve onu izleyen bilimsel çalışmaları Paris'te eğitim için büyük kardeşi Bronislawa kadar takip etti. Marie, eşi Pierre Curie ve fizikçi Henri Becquerel ile Fizik 1903 Nobel Ödülünü paylaştı. Marie, 1911 Nobel Kimya Ödülü de kazandı. Başarılarına radyoaktif izotopları izole etmek için radyoaktivite teknikleri teori ve iki unsurdan, polonyum ve radyum keşfi de dahildir. Marie'nin yönetimi altında, dünyanın ilk çalışmaları radyoaktif izotoplar kullanılarak, neoplazmaların tedavisi içine yapılmıştır.

Tarihte bugün yaşanan bazı olaylar şöyle:

1916: Süfrajet ve savaş karşıtı Jeannette Rankin ABD Temsilciler Meclisi’ne seçilen ilk kadın oldu.

2015: İspanya'nın başkenti Madrid'te 400 kadın örgütünün çağrısıyla binlerce kişi kadına yönelik şiddeti protesto etmek için yürüdü. "Hepimiz burada değiliz, ölenler aramızda yok" sloganlarının atıldığı yürüyüşe ülkenin birçok bölgesinden katılım sağlandı.

2016: Fransa’da binlerce kadın ülkedeki cinsiyetler arası maaş farkını protesto etmek için iş bıraktı.

2020: Kongra Star’ın “İşgale ve soykırıma hayır! Kadını ve yaşamı hep birlikte koruyalım” şiarıyla başlattığı kampanya çerçevesinde kadın devriminin kazanımlarını korumak ve her türlü işgal, soykırıma cevap vermek için başlatılan uluslararası imza kampanyasına Meksikalı kadınlardan destek geldi.

Çayönü’nde çalışmalar Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi’nden Doç. Dr. Savaş Sarıaltun başkanlığında sürüyor. Bakırdan yapılmış bakır boncuklar, iğneler ve çeşitli kalıntıların keşfedildiği bölgeye 30’dan fazla ülkeye bakır tel ihraç eden Mega Metal şirketi de sponsor oldu. Biz de bu zamanın “bereketli hilal”inin en önemli duraklarından olan Çayönü’nü Dr. Savaş Sarıaltun’la birlikte gezme olanağı bulduk.

Sarıaltun, Çayönü’nün aralarında Troya Kazı Başkanı Prof. Dr. Rüstem Aslan’ın da olduğu, en az 12-13 kazı başkanının yetiştiği bir “Çayönü akademisi” olarak da işlev gördüğünü dile getiriyor. Çayönü’nün değerini anlatmaya çabaladıklarını söyleyen Sarıaltun, 2027’ye kadar resmi bir ören yeri haline getirmeyi amaçladıklarını söylüyor. Çayönü’nü “toplumsal arkeoloji perspektifiyle” dönüştürmek istediklerini vurgulayan Sarıaltun, görseller, yeniden inşa edilen yapılar, dijital medya, levhalar ve dokunmatik ekranlar gibi yöntemlerle ziyaretçiler için daha anlaşılır bir kazı alanı oluşturmaya çalıştıklarını belirtiyor. Çayönü gördüğünüz andan itibaren etkileyici olsa da Sarıaltun’un dile getirdiği yöntemler, alanın ziyaretçilerin gözünde canlandırmasına çok büyük yardımcı olacaktır.

Benzersiz ilkler... Sarıaltun, Çayönü’nü “Her şeyin olduğu tek yer” diye tanımlıyor. 55 bin metrekarelik bir sit alanı olan Çayönü’nün henüz 8 bin 750 metrekarelik bir alanı kazılabilmiş. Buna karşın ortaya çıkan arkeolojik bulguları ve “ilkleri” bu yazıya sığdırma şansımız yok. Sözü Sarıaltun’a bırakalım: “Bugün artık biliyoruz ki Çayönü’nde düzenli mimari planlamanın temelleri atıldı. İlk kamu alanları, ilk anıtsal yapılar ve ilk madenciliğin izleri burada ortaya çıktı. Bu izler, sadece arkeolojik değil, aynı zamanda kültürel, bilimsel ve teknolojik birer atılım. Mimarlık tarihinin kilometre taşları olan yuvarlak planlı yapılar, ızgara planlı yapılar, hücre planlı yapılar ve geniş odalı yapılar, insanın mekânla kurduğu bağın evrimini gözler önüne seriyor. Benzersiz nitelikteki ‘kafataslı yapı’ ise ölü gömme pratiklerinin ilk kez kamusal bir mimari düzlemde yapılandığını gösteriyor. Dünya üzerindeki en eski zemin kaplama sistemlerinden biri olan ‘terrazo yapısı’; neolitik dönemin malzeme teknolojisinde ulaştığı sofistike düzeyi gösteriyor. Bu yapı, bugün hâlâ hayranlık uyandıran teknik bir dehanın ürünüdür. Diyarbakır’ın geleneksel bakırcılığına ilişkin en erken kökler de burada atılmıştır.”

40 YILLIK KAZI NÖBETİ!

Çayönü kazılarının emektar koruyucusu Abbas Yorulmaz, kazı alanını gezerken bize sürekli yardımcı oldu. Abbas amca için Çayönü kazı alanı bir tutku. 18 yaşında, Halet Çambel döneminde ilk kez kazı alanında çalışmaya başlamış. Bu süreç Aslı ve Mehmet Özdoğan’ın kazı başkanlığı döneminde de sürmüş, “Bu kazının içine girdim, sonra da kopmak bilmedim. Yani beni kovsalar, yine gelip yine kontrol ederim” diyor. Kazının olmadığı süreçte köyde hayvancılık yaptığını dile getiren Abbas Yorulmaz, “Bazen sabah akşam gelip kontrol ediyorum. Birisi bu tarafa doğru geldi mi, yine şöyle bir etrafını geziyorum” diyerek Çayönü’ne olan sevgisini anlatıyor. Yorulmaz, “Defineciliğe karşı alerjim var. Zoruma gidiyor. Bir altın yenip bitirilir ama tarih bitmiyor” diyor. Yorulmaz’ın tek talebi ise emeklilik. Sadece iki buçuk üç aylık bir süreç boyunca yatan sigortası nedeniyle prim gün sayısının emekliliğe yetmediğini dile getiriyor.

Çayönü, M.Ö. 10.200 yılına kadar uzanan yerleşim izleriyle, avcı-toplayıcı toplulukların yerleşik hayata geçişinin en erken örneklerini sunmaktadır. Bölgede M.Ö. 4200’lü yıllara kadar kesintisiz bir yerleşim izlenebilir. Kazılarda, 6000 yıl boyunca farklı mimari tasarımlarda binalar ve taş temelli kerpiç evler ortaya çıkarılmıştır. İlk dönemlerde avcılık ve toplayıcılıkla geçinen topluluklar, M.Ö. 8500 yılına ait buğday ve baklagillerle birlikte tarıma başlamıştır. M.Ö. 6000’lerde ise Çayönü sakinleri kendi yiyeceklerini tamamen tarımdan elde edebilmekteydi.

Bölgenin önemi, avcı-toplayıcı yaşamdan yerleşik hayata geçişi göstermesi ve tarım ile hayvan evcilleştirmenin ilk adımlarının burada atılmasıdır. Arkeolojik buluntular arasında küçük aletler, tahıl ve baklagil kalıntıları ile koyun ve keçi evcilleştirmesi gibi erken dönem köy yaşamına dair örnekler yer almaktadır.

Çayönü’nün tarihi ve arkeolojik önemi, son yıllarda düzenlenen kültürel etkinliklerde de ön plana çıkmaktadır. Ergani Belediyesi tarafından 4-6 Ekim tarihlerinde düzenlenen 2. Hilar Tarih, Kültür ve Gastronomi Şöleni kapsamında, Çayönü Tepesi kazı çalışmalarını yürüten Doçent Doktor Savaş Sarıaltun, halka sunum yapmıştır. Etkinlikte Çayönü’nün tarihî zenginlikleri ve kazı süreci detaylı şekilde katılımcılara aktarılmış, şölen kapsamında gerçekleştirilen sunumun tamamı Med Gündem YouTube kanalında izlenebilir hale getirilmiştir.

Çayönü, tarım ve yerleşik hayatın en eski örneklerinden biri olarak, hem bilim dünyasına hem de topluma ışık tutmaya devam ediyor. Kazılardan elde edilen bulgular, insanlık tarihinin erken dönemleri hakkında önemli bilgiler sunarken, bölgeyi ziyaret edenler ve etkinliklere katılanlar, tarihî mirası bizzat deneyimleme fırsatı buluyor.

Van’da Kürt siyaseti tarafından “politik irade ve dayanışma binası” olarak adlandırılan bu mekân, 1997’den itibaren HADEP, DEHAP, DTP ve BDP’nin il ve merkez ilçe örgütlerinin siyasal çalışmalarıyla mücadeleye ev sahipliği yaptı. Özellikle OHAL dönemlerinde baskıların yoğun yaşandığı yıllarda, bu bina siyasetle birlikte halkın irade ve direniş hafızasının sembolü oldu.

1997’den 2011’e kadar aktif kullanılan merkezde, Van’da birçok başarıya imza atıldı. Milletvekilliği, belediyeler ve il genel meclis üyeliklerinin büyük çoğunluğu kazanıldı. O tarihlerde Van henüz büyükşehir statüsünde değildi; ancak kentte yürütülen siyaset, güçlü örgütlenme ve halk desteğiyle hafızalara kazındı.

Bugün ise bu tarihi bina, 14 yıl aradan sonra yeniden siyasetin merkezi oluyor. DBP, Van’da irade binasında siyasi hafızayı yeniden canlandırıyor.

DBP Van İl Eş Başkanı Gönül Uzunay, Med Gündem’e yaptığı açıklamada:

DBP Van İl Eş Başkanı Gönül Uzunay: “Kürt özgürlük hareketini geliştirme mücadelesi içerisindeyiz”

DBP Van İl Eş Başkanı Gönül Uzunay, Med Gündem’e yaptığı açıklamada, Kürt kadın kimliğiyle bir sorumluluk üstlendiğini belirterek, “Van DBP İl Eş Başkanlığı sürecinde çalışmalarımızı yürütüyoruz. Doğrusu bunları derken kocaman bir okyanusun içinde çok küçük bir zerre olarak varız. Emek, bedel, bunca halkımızın ödediği mücadele var. Yoldaşlarımızın, öncülerimizin siyasal hareket olarak biriktirdiği emek üzerinden bugün siyasal hareketi ve Kürt özgürlük mücadelesini geliştirme içerisindeyiz.” dedi.

Bulundukları binanın Van için büyük anlam taşıdığını vurgulayan Uzunay, “Burası çok kıymetli bir bina. Toplumsal hafızayı ve Kürt siyasal hareketinin belleğini yaşatacak bir mekân. Bu binanın tarihsel geçmişi HADEP’ten bu yana DEHAP, DTP, BDP ve şimdi DBP olarak sürüyor. Uzun süredir işlevsiz kalan bu binayı yeniden işlevli hale getiriyoruz. İçini boyadık, yeni bir düzen oluşturmaya çalışıyoruz. Van’da İpekyolu, Edremit ve Tuşba ilçe örgütlerimizi buraya açacağız. Ama bir binadan öte, burası siyasal ve toplumsal hafızanın simgesidir.” ifadelerini kullandı.

Uzunay, bu binadan yıllar boyunca yüzlerce emekçinin geçtiğini hatırlatarak, “Sadece siyasi partiler değil, birçok kurum ve akademik çalışmalar da burada yer aldı. Bu nedenle çok kıymetli ve heyecan verici. Geçmişten bugüne yüzlerce arkadaşımız sürgünde, bir kısmı yaşamını yitirdi, bir kısmı cezaevinde mücadeleyi sürdürüyor. Onların verdiği emek ve bedellerin üzerine biz de Van’da bu ruhu yaşatmaya çalışıyoruz.” dedi.

DBP İl Eş Başkanı, sözlerini şöyle sürdürdü:
“Bu binanın yeniden açılması halkımıza, ailelerimize moral kaynağı oldu. Kadın hareketinden gençlik hareketine, eş başkanlık sistemine kadar birçok kesimde heyecan yarattı. Uzun süre işlevsiz kalması halkımızı üzmüştü. Bugün yeniden Van’da toplumsal hafızayı bir binada yeşertiyor ve mücadeleyi daha aktif kılıyoruz. Umut ediyoruz ki bu mücadele, verilen bedellerin karşılığı olarak daha güçlü bir sürece evrilir.”

Uzunay, “Sayın Abdullah Öcalan’ın yıllardır İmralı’da ağır tecrit koşullarında sürdürdüğü mücadelesi önemlidir. 27 Şubat’la birlikte barış ve demokratik toplum inşası çağrısı daha da önem kazanıyor. Bu süreç, barış ve demokratik mücadele sürecini anlamlandıran bir süreçtir.”

Son olarak DBP’nin misyonuna değinen Uzunay, “Demokratik Bölgeler Partisi olarak bölgede ve toplumda yaşanan çürümüşlüğün yeniden inşasını ele almayı düşünüyoruz. Bu vesileyle Van halkımıza hayırlı olsun.” dedi.

DBP İl yöneticisi M. Sait Karabıyık ise yaklaşık iki aydır binada tadilat yürüttüklerini ve yakında Tuşba, İpekyolu ve Edremit ilçe örgütlerinin de bu merkezde yerini alacağını açıkladı.

Böylece HADEP’ten DBP’ye uzanan siyasi hafıza zinciri, Van’da bir kez daha halkın iradesiyle yaşam buluyor.

Gazeteci Hamza Özkan’ın sorularını yanıtlayan Gönül Uzunay ve M. Sait Karabıyık ile yapılan röportajın tamamı, Med Gündem YouTube kanalında yayımlandı.

📺 YouTube Duyurusu:
Van’daki DBP irade binasında geçmişten bugüne taşınan mücadele ve siyasi hafıza hakkında kapsamlı röportajı izlemek için Med Gündem YouTube kanalını göz atmak ister misiniz?

📦 HADEP – 11 Mayıs 1994
📦 DEHAP – 24 Ekim 1997
📦 DTP – 9 Kasım 2005
📦 BDP – 2008
📦 DBP – 11 Temmuz 2014

Ailesi Dersim Hozatlı olan Ebru Timtik, 1978 yılında Elazığ’da doğar ve burada büyür. Yoksul bir ailenin 4 çocuğundan en büyüğü olan Ebru, henüz 7 yaşındayken babasını kaybetti. Ailenin ilk çocuğu olmasından kaynaklı eve ekonomik katkı sağlamak için hem çalışıp hem okuyan Ebru, annesi ile birlikte kardeşlerine bakabilmek için çocuk yaşlarda okul büfelerinde, lise çağlarında ise yaz tatillerinde Türkiye’nin batı illerine gelip tekstil ve fabrikalarda çalıştı. Çalıştığı yerlerde yaşadığı haksızlıklar, adaletsizlik, insan hakları savunucusu olması için yeterli bir sebep oldu onun için.

Adalet mücadelesi hedef yapıldı

Ebru, insan hakları savunuculuğunu üstlendiği yolu adımlarken, birçok hak ihlali davasını üstlendi. Zamanla adalet mücadelesinde hedef haline gelen hukukçular arasında Ebru ve çok sayıda meslektaşı da olur. KHK ile kapatılan Çağdaş Hukukçular Derneği (ÇHD) ve Halkın Hukuk Bürosu üyesi 20 avukat gizli tanık beyanları gerekçesiyle 12 Eylül 2017’de gözaltına alındı, 9 gün sonra aralarında Ebru ve Aytaç’ın da bulunduğu 17’si çeşitli suçlamalarla tutuklandı.

159 yıl ceza

Gizli tanık beyanına dayanan bir iddianame ile bir yıl sonra İstanbul 37'nci Ağır Ceza Mahkemesi’nde görülen ilk duruşmaya çıkan 17 avukatın tamamı tahliye edildi. Fakat savcının karara itiraz etmesi üzerine aynı mahkeme heyeti itirazı kabul ederek avukatların yeniden tutuklanmasına karar verdi. Bu gelişmelerden sonra ise dosyada görevli mahkeme heyeti değiştirildi. Yapılan yargılama sonucunda 20 Mart 2019'da kararını açıklayan mahkeme heyeti, “örgüt üyeliği” iddiasıyla Ebru’ya 13 yıl 6 ay, Aytaç Ünsal’a ise 10 yıl 6 ay hapis cezası verir. Dosya kapsamında yargılanan 18 avukata toplamda 159 yıl ceza verilir.

‘Cezaevinde kalamaz’ raporuna rağmen tahliye edilmediler

Ebru, adil yargılanma talebiyle 2 Ocak’ta açlık grevine başladı. 2 Şubat’ta da meslektaşı Aytaç Ünsal’ın dahil olduğu açlık grevi eylemi, 5 Nisan’da ölüm orucuna dönüştürüldü. Ebru ve Aytaç, tüm çağrılara ve Adli Tıp Kurumu’nun (ATK) sağlık koşullarına ilişkin “Cezaevinde kalamaz” raporuna rağmen tahliye edilmezken, zorla götürüldükleri hastanelerde bekletildi. Ebru tutulduğu Bakırköy Dr. Sadi Konuk Hastanesi’nde eyleminin 238’inci gününde 27 Ağustos’ta yaşamını yitirdi.

Cenaze töreninde saldırı

Ebru’nun cenazesi İstanbul Barosu’nda yapılması planlanan anma törenine getirilmesine izin verilmeyerek Gazi Cemevi'ne götürülür. Ebru, Gazi Cemevi'nde yapılan törenin ardından toprağa verilirken, polis tören sonrası mezarlığa yürümek isteyenlere saldırdı. Ebru’yu toprağa verdikten sonra kabristandan “Ebru Timtik ölümsüzdür” sloganları yükseldi.

Tarihte bugün yaşanan kimi gelişmeler şöyle:

1875: Kadın hakları ve doğum kontrolü savunucusu Katharine Dexter McCormick bugün dünyaya geldi. Katharine, eşi yaşamını yitirdikten sonra kendisine kalan miras ile doğum kontrol hapı araştırmalarının büyük kısmını finanse etti. Katharine, 28 Aralık 1967’de Amerika Birleşik Devletleri’nin (ABD) Massachusetts eyaletinde hayatını kaybetti.

2015: Fransa'nın Strasbourg kentinde Avrupa Konseyi önündeki "Öcalan'a Özgürlük" nöbetini Avrupa Kürt Kadın Hareketi (TJK-E) devraldı. Eylemi 166'ncı haftasında devralan kadınlar, yaptıkları açıklamada, "Sayın Abdullah Öcalan'ın özgürlüğü için bu eyleme katılmak biz kadınların öncelikli görevidir. Çünkü kadınları kölelikten, sömürüden ve bir 'eşya' konumundan çıkarıp toplum içinde saygınlık ve söz hakkı kazandıran Önderliğimize borcumuzdur” dedi.

2015: Kadın gazeteciler, genel seçim sonuçlarıyla beraber Cumhurbaşkanı'nın kürsüden, havuz medyasının ise yayın organlarından yapılan savaş çığırtkanlığına karşı "Barış İçin Kadın Gazeteciler" oluşumunu yazılı açıklama ile duyurdu. "Artık barış haberleri yapmak istiyoruz" denilen açıklamada, iktidarın savaş politikalarına karşı haberlerinde halkların barış taleplerini yazacaklarının altını çizen gazeteciler, kadınlar olarak yalnızca özgürlüğün fotoğrafını çekeceklerini vurguladı.

2019: Savaş karşıtı aktivist Frances Crowe, 15 Mart 1919’da ABD’nin Missouri eyaletinde dünyaya geldi. Frances, 1970'li yıllardan itibaren New England'da nükleer enerji ve güvenli enerji kullanımına karşı hareket içinde aktif olarak yer aldı ve 1977 yılı Nisan ayında "Seabrook Nükleer Enerji Santrali Şantiyesi" işgalinde tutuklanan bin 414 kişi arasında yer aldı. Savaş karşısındaki mücadelesi ve net tutumu ile bilinen Frances 27 Ağustos 2019'da hayatını kaybetti.

2021: Halkların Demokratik Partisi (HDP) Kadın Meclisi, "Savaşa, talana, tecride, ırkçılığa karşı kadınlar barışı savunuyor" şiarıyla TJA, ÖHD, Rosa Kadın Derneği ve MED—DER’in katılımıyla Diyarbakır’ın Sur ilçesinde bulunan bir mekanda kadın buluşması gerçekleştirdi.

2021: Japonya'nın Tokyo kentinde düzenlenen Paralimpik Yaz Oyunları yarışmalarında Tunuslu oyuncu Raoua Tlili, gülle atma yarışmasında altın madalya kazandı. Tunuslu oyuncu Raoua, 10.55 metrelik atış ayarlayarak kadınlar gülle atma dünya rekorunu kırdı.

6 Ağustos 1945'te Amerika Birleşik Devletleri, 2'nci Dünya Savaşı sırasında Japonya'nın Hiroşima şehrine "Little Boy" adlı uranyum bazlı bir atom bombası attı. 1945 yılının sonunda atom bombası sonucu hayatını kaybedenlerin sayısı 200 bine yükseldi. Atom bombasının atılmasının 80'inci yıldönümünde Hiroşima kentindeki Barış Anıtı Parkı'nda düzenlenen anma törenine Japonya Başbakanı Shigeru Ishiba ve dünyadan pek çok yetkili katıldı.

Parka giden caddelerde nükleer silahların kaldırılması çağrısında bulunan küçük protestolar düzenlenirken törende konuşan Hiroşima Belediye Başkanı Kazumi Matsui, "Japonya savaşta atom bombasına maruz kalan tek ülkedir. Japon hükümeti gerçek ve kalıcı barışı arzulayan bir halkı temsil etmektedir" dedi.

Matsui, dünya genelinde nükleer silahların ulusal savunma için gerekli olduğu düşüncesinin yaygınlaştığını belirterek, nükleer silahların yayılmasını önlemeyi ve nükleer enerjinin barışçıl kullanımını teşvik etmeyi amaçlayan Nükleer Silahların Yayılmasını Önleme Anlaşması'nın (NPT) "işlevsizliğin eşiğinde" olduğunu söyledi. Matsui, gelişmelerin tarihten çıkarılması gereken dersleri "hiçe saydığını" vurguladı. Matsui, Japon hükümetine 2021 yılında yürürlüğe giren ve nükleer silahları yasaklayan uluslararası bir anlaşma olan Nükleer Silahların Yasaklanması Antlaşmasını onaylaması çağrısında bulundu.

NPT Antlaşmasını 70'ten fazla ülke onaylamış olsa da ABD ve Rusya gibi nükleer güçler, nükleer cephaneliklerin caydırıcılık işlevine işaret ederek anlaşmaya karşı çıktılar. Japonya da ABD'nin nükleer silahlarının kendi güvenliğini arttırdığını savunarak anlaşmayı reddetmişti.

Tarihte bugün yaşanan diğer önemli gelişmeler şöyle:

1891: Rusya’nın başkenti Moskova’da 1850’de dünyaya gelen ilk büyük matematikçi kadınlardan Sofia Vasilyevna Kovalevskaya, 41 yaşında bugün yaşamını yitirdi. Analiz, diferansiyel denklemler ve mekanik alanlarına birçok katkıda bulunmuştur. Kuzey Avrupa'da ilk kez tam profesörlük alan kadındır. Ayrıca bilimsel bir dergide editör olarak çalışan ilk kadınlardandır.

2015: Bakanlar Kurulu, evlenmek için "evlenme ehliyeti belgesi" alma zorunluluğu getirdi. Resmi Gazete'de yer alan Bakanlar Kurulu kararında, Evlendirme Yönetmeliğinin 2'nci maddesinin birinci fıkrasına, "Evlenme ehliyet belgesi: Kişinin evlenme anındaki milli hukukuna göre evlenme ehliyeti ve şartlarının yer aldığı ve evlenmeye sakınca bulunmadığını gösterir belgenin olması gerektiğine” ilişkin bent eklendi. TBMM çatısı altında kurulan Kadına Yönelik Şiddetin Sebeplerini Araştırma Komisyonu üyesi olan ve cinsiyetçi önerileri ile tepki çeken AKP İstanbul Milletvekili İsmet Uçma, benzer bir öneriyi kadına yönelik şiddetin önlenmesi iddiasıyla gündeme getirmişti.

2016: Üniversiteli Kadın Kolektifi üyeleri metro hattı Ankaray'da, katledilen kadınları ve özsavunma yapan kadınları anlattı. Kadınlar metroda "Ben Özgecan Aslan; bir yıl önce bugün katledildim. Ben Nevin Yıldırım; bana tecavüz eden erkeği öldürdüm. Ben Çilem Doğan; özsavunmada bulundum. Ben Münevver Karabulut; erkek arkadaşım beni katletti" diye haykırdı. Kadınlar zılgıt ve alkışlarla ses çıkarırken, yolculardan da destek geldi.

2016: Ankara’da Üniversiteli Kadın Kolektifi, Diyanet'in eril söylemlerini ve cinsiyetçi fetvalarını Diyanet İşleri Başkanlığı önünde protesto etti. "Kadın düşmanı Diyanet haddini bil" pankartının açıldığı eylemde konuşan kadınlar, "Diyanet'in söylemleri nedeniyle kadınlar katledilirken bir şey yapmayan kurumlar tecavüzcüyü aklıyor. Erkekler bize ne yapacağımızı söyleyemez" dedi. Kadınlar konuşmanın ardından Diyanet'e ağda, cımbız ve yumurta attı. 

2018: Kadınların yıllarca sürdürdüğü oy hakkı mücadelesini konu alan posterler bir sergide buluştu. İlk kez Cambridge Üniversitesi Kütüphanesi’nde açılan sergi, kadınların oy hakkını kazanmasını sağlayan Halkın Korunması Kanunu’nun 100’üncü yılı kapsamında düzenlendi. 

2020: Türkiye’nin Kuzey ve Doğu Suriye’ye saldırıları sonucu Serêkaniyê ve Girê Spî’den göç edenler için Hesekê’nin 12 kilometre batısında kurulan Waşûkanî Kampı’nda Kongreya Star’ın girişimleri sonucu Kongreya Star ve Mala Jin (Kadın Evi) merkezlerinin açılışı yapıldı

HABER MERKEZİ – İlk şiirini 8 yaşında yazan, yaşadıklarından dolayı yaşama erken veda eden Amerikan Edebiyat tarihinde önemli yeri olan Sylvia Plath bugün de kadın yazar ve şairleri etkiliyor. 

“Ve ben işte gülümseyen bir kadın

Daha sadece otuzunda

Ve kedi gibi dokuz canlıyım”

Bu dizeler 27 Ekim 1932 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nin Massachusetts eyaletinin başkenti Boston’da dünyaya gelen yazar ve şair Sylvia Plath’a ait. Almanyalı bir baba ve ABD'li bir annenin çocuğu olan Sylvia, yaşamı boyunca manik-depresif bozukluğuyla mücadele eder. İlk şiiri 8 yaşında iken yayımlanan Sylvia, 1950 yılında bursla girdiği Smith College'deki ikinci yılında 18 yaşında, yaşamına son verme girişiminde bulunur. Bu girişiminin ardından akıl hastanesine yatırılan Sylvia, 1955 yılında bu okuldan derece ile mezun olur. Yeniden kazandığı bursla İngiltere'deki Cambridge Üniversitesi'ne gider.

Çalışmalarına burada devam eden Sylvia, şiirlerini üniversitenin öğrenci gazetesi olan Varsity'de yayımlar. Evleneceği İngiliz şair Ted Hughes ile de burada tanışır. Ted ile evlendikten kısa bir süre sonra yaşadığı sorunlardan dolayı boşanmak isteyen Sylvia,  çocuklarıyla birlikte bir ev kiralar. Londra’ya yerleşen Sylvia, bu sürece günlüklerinde uzunca yer verir. Sylvia’nın, çocuklarıyla ile ilgilenmeden önce gününün ilk saatlerini kendisine ayırmasının önemli olduğuna da günlüklerinde yer verir.

Şiddete maruz kalır

Sylvia, Londra’da kiraladığı evin, İngiliz şair William Butler Yeats'e ait olduğunu öğrenince, bu durumun bir işaret olduğunu düşünür. Sylvia, bu evdeyken 11 Şubat 1963’te yaşamına son verir. Ted ile olan evliliğinde ihanete ve aile içi şiddete maruz kalan Sylvia, terapistine yazdığı 22 Eylül 1962 tarihli mektubunda, 1961 yılında ikinci kez hamileyken Ted’in kendisini şiddete maruz bıraktığını ve düşük yapmasının bu olaydan iki gün sonra gerçekleştiğini yazar.

Hukuki engeller dolayısıyla Sylvia öldüğünde Ted ile hâlâ kâğıt üzerinde evli gözükmektedir. Bu nedenle Ted, Sylvia'nın mirası üzerinde yetki sahibi olma ve mezar taşına zorla kendi soyadını ekletme “hakkını” elde eder. Yıllar sonra Sylvia'nın bazı günlüklerini yok ettiğini itiraf eden Ted, okuma buluşmalarında sıklıkla protestolarla karşılaşır.

‘Öldüm ve tekrar hayata geldim’

Sylvia'nın şiirlerinde kendi hayatını anlatan sözcükler yer alır. Yaşamını şiirlerine yansıtan Sylvia, babası Otto Plath'ın ölümüyle başlayan yaşadığı psikolojik sorunlar nedeniyle “intihara” eğilimli bir insan haline gelir. 21 yaşında iken tekrar intihar girişiminde bulunan Sylvia, üç gün sonra annesi tarafından bulunur. Bu, Sylvia'nın yaşamında bir dönüm noktası olur. Öldüğüne ve tekrar hayata geldiğine inanan Sylvia'nın şiirlerini ölmemek de etkiler.

Sylvia’nın şiirlerinin, yazılarının çoğu, yaşamını yitirmesinin ardından yayımlanır. Yakın tarihe kadar da ortaya çıkan günlükleri bulunan Sylvia, Türkçeye de çevrilen “Sırça Fanus” isimli eseriyle tanınır ve eser birçok kişi tarafından “ilk Amerikan feminist roman” olarak da değerlendirilir. Sylvia’nın öğrenciyken Mademoiselle dergisine gönderdiği ancak reddedilen öyküsü “Mary Ventura ve Dokuzuncu Krallık” ilk kez 2018’de ortaya çıkar. Kitap, İngiltere'de yayınevi HarperCollins tarafından 2019 Şubat ayında ilk kez yayımlanır. Bu kitap, Türkiye’de Kırmızı Kedi Yayınevi tarafından basılır.

Nilgün Marmara ve Sylvia

Sylvia, şair Nilgün Marmara’yı da etkiler. Sylvia’dan oldukça etkilenen Nilgün, Boğaziçi Üniversitesi Sanat ve Bilim Fakültesi Batı Dilleri ve Edebiyatları Bölümü’nden mezun olurken tezini, Sylvia Plath’in şairliği ve yaşamı üzerine hazırlar. Nilgün’ün 1985 yılında okula sunduğu bitirme tezi, 20 yıl sonra Dost Körpe tarafından Türkçeye çevrilir ve yayımlanır.

Sırça Fanus

"Sırça Fanus" adlı romanı, “ilk Amerikan feminist roman” olarak değerlendirilmesi dolayısıyla oldukça önemlidir. Bu romanı yazmak için Saxton Vakfı'ndan burs alan Sylvia romanda, şöyle bir cümleye yer verir: “Bir gün bir yerde, okulda, Avrupa'da, herhangi bir yerde, o boğucu çarpıtmalarıyla sırça fanusun yeniden üzerime inmeyeceğini nasıl bilebilirdim? O sırça fanus ki, içinde ölü bir kelebek gibi tıkanıp kalmış biri için dünyanın kendisi kötü bir düştür.” Yaşamını kalemine döken Sylvia'nın kendisini bir hapis hayatında yaşıyor gibi betimlediği kısımları daha sonra kitaptan çıkarılır.

Menfi erkek imajını eserlerinde oturtur

Sylvia, şiirlerinde babası ile yaşadığı sorunlarına da yer verir. Babasına duyduğu öfkeyi “Babacığım” şiiriyle anlatan Sylvia, şu dizeleri yazar:

“Bendeki resminde babacığım

Duruyorsun kara tahtanın önünde.

Ayağında olması gereken yarık çenende duruyor

Sayılmazsın yine de daha az şeytan,

Güzelim kırmızı yüreğimi ısırıp ikiye ayıran

Kara ruhlu bir adamdan fazlası değilsin”

Babası ve Ted ile yaşadığı deneyimler sonucu bütün erkeklerden nefret eden Sylvia, şiirlerinde de edebi anlamda menfi bir erkek imajı oturtur.

Hayranları Ted’in soyadını mezar taşından siler

Sylvia'nın henüz boşanmadan yaşamını yitirmesi nedeniyle mezar taşına yazılan Hughes soyadı, hayranları tarafından tahrip edilir. Ted, Sylvia hakkında 30 yıl boyunca konuşmaz. 1998 yılında kanserden dolayı ölen Ted, ölmeden birkaç yıl önce Sylvia için "Doğum Günü Mektupları" nı yazar. Sylvia'nın hayatı, Oscarlı oyuncu Gwyneth Paltrow'un canlandırdığı "Sylvia" filmiyle beyaz perdeye de aktarılır.

Sylvia Plath’ın eserleri:

Johnny Panik ve Rüyaların Kutsal Kitabı (düz yazı), Sırça Fanus (roman), Günlükler (düz yazı), Üç Kadın, Suyu Geçiş, The Colossus (şiir), Ariel (şiir), Crossing the Water (şiir), Winter Trees (şiir), The Collected Poems (şiir), Kiraz Hanım’ın Mutfağı, Sylvia Plath - Çizimler, Sorun Yaratmayan Kıyafet, Temmuz Gelincikleri.

Tarihte bugün yaşanan kimi gelişmeler şöyle:

1818: İngiliz şarkıcı ve oyuncu Priscilla Horton, bugün dünyaya geldi. 18 Mart 1895’te yaşamını yitiren Priscilla, dansı ve net kontralto sesiyle tanınıyordu. 

1991: Sharon Pratt Dixon, Washington Belediye Başkanı olurken, bu göreve gelen ilk Afro-Amerikalı kadın oldu. 

2012: Anayasa Kadın Platformu, kadınların eşit temsili, işyerlerinde her türlü ayrımcılık, cinsel taciz ve mobbinge karşı Meclis’e öneri sundu. 

2016: Meksikalı kadın siyasetçi ve Demokrat Parti (PRD) üyesi Gisela Raquel Mota Ocampo, 5 yıl önce bugün ateşli silahla katledildi. 

2018: Kendisine cinsel saldırıda bulunan Nurettin Gider’i özsavunma hakkını kullanarak öldürdüğü için hakkında verilen müebbet hapis cezası bozulan Nevin Yıldırım için kadınlar İstanbul Kadıköy Süreyya Operası önünde “#BenDeNEVİN'in yanındayım” diyerek bir araya geldi. Kadınlar buradan sloganlar ve alkışlar eşliğinde Kalkedon Meydanı'na yürüdü.

2018: İzlanda'da 1 Ocak'tan itibaren hem devlete bağlı hem de özel işyerlerinde erkeklere kadınlardan daha fazla maaş verilmesi yasaklanarak, ülkede ücret eşitsizliği ortadan kaldırıldı.

2018: ABD'de sinema sektöründeki 300'den fazla kadın "Time's Up" (Süre Doldu) adlı inisiyatifi kurarak cinsel saldırılara karşı yeni bir kampanya başlattı.

ABD’de 1812 yılında kurulan Dover Pamuk Fabrikası/Cohecho Tekstil Fabrikası’nda kadın ve çocuklar çalıştırılıyordu. Düşük ücret ve günde 12 saat çalışma ile emeği sömürülen kadınlar, fabrika el değiştirince ücretlerdeki azalmaya karşı fabrikayı boşalttı. Kadınlar fabrikanın etrafında ellerinde pankart ve dövizlerle dolaştı ve eylemlerini görünür kılmak için birkaç varil barut ateşledi. Kadınlar şehre doğru bir yürüyüş de yaparak greve çıkma nedenlerini önüne gelene anlattı. ABD tarihinde kadınlar tarafından örgütlenen ilk grev olarak anılan Dover Fabrikası, grevini bazı gazeteler desteklerken, bir kısmı karşısında yer aldı. 

Tarihte bugün gerçekleşen diğer önemli gelişmeler şöyle:

1990: Türkiye İnsanlar Hakları Vakfı (TİHV), İnsan Hakları Derneği (İHD) ve 32 insan hakları savunucusu tarafından 12 Eylül 1980 askeri darbesi sonrasında kuruldu. 

2017: Tiyatronun yanı sıra televizyonda da izleyici karşısına çıkan sanatçı Ayşe Selen yaşamını yitirdi. 

2020: Arjantin’de kürtaj yasasının Senato’da onaylanmasının ardından, kadınlar başkent Buenos Aires’teki Ulusal Senato binası önünde nöbet eylemi başlattı.

2020: Hindistan'ın Kerala eyaletinin en büyük kenti Thiruvananthapuram'ın belediye başkanı olarak seçilen 21 yaşındaki Hindistan Komünist Partisi-Marksist (CPI-M) üyesi Arya Rajendran göreve başlamak için yemin etti.

Ailesiyle birlikte ABD’ye göç eden Claudia, sonraki yıllarda sürgün edildiği İngiltere’de, ilk büyük siyahi gazete olan West  Indian Gazette’yi kurdu. Claudia, dünyanın ikinci en büyük yıllık karnavalı olan Notting Hill Karnavalı’nın kurulmasında merkezi bir rol oynadı. 

Tarihte bugün yaşanan diğer önemli gelişmelerden bazıları şu şekilde: 

1843: Estonyalı bir şair ve yazar olan Lydia Emilie Florence Jannsen,  bugün dünyaya geldi. 19.yüzyılın Estonya’sında yazarlık kadınlar için pek uygun görülmese de Lydia yazmaya devam etti. 

1869: Hollandalı bir komünist ve şair olan Henriette Goverdine Anna, bugün doğdu. Nobel Edebiyat Ödülü’ne aday gösterilen Henriette, politik kimliğiyle de tanınırken, aynı zamanda felsefi yazılar da kaleme aldı. 

1895: ABD’li jeolog Marguerite Thomas Williams, bugün doğdu. ABD’de jeoloji alanında doktora yapan ilk Afrikalı-Amerikalı kadın oldu. 

1943: Finlandiya’da 2 dönem cumhurbaşkanı seçilen Tarja Kaarina Halonen bugün doğdu. Tarja Finladiya'nın 11. cumhurbaşkanı ve ilk kadın cumhurbaşkanıdır. 

2015: Şilili avukat ve siyasetçi Adriana Margarita Olguin Büche, bugün yaşamını yitirdi. Adriana, aynı zamanda Şili’nin ilk kadın bakanı olarak da biliniyor.

Tarihte bugün yaşanan önemli gelişmelerden bazıları ise şunlar:

1892: Britanyalı yazar, gazeteci, edebiyat eleştirmeni feminist Rebecca West doğdu.

1920: ABD’li matematikçi ve bilgisayar programcısı Adele Goldstine, bugün dünyaya geldi. Adele, ilk elektronik dijital bilgisayar olan ENIAC için el kitabını yazdı. Bilgisayarı programlayan çalışmasıyla aynı zamanda ENIAC’ı her kullanıldığında yeniden programlanması gereken bir bilgisayardan, elli kayıtlı talimattan oluşan bir dizi gerçekleştirebilen bir bilgisayara dönüştürmede rol aldı. 

1969: Fransız oyuncu ve müzisyen Julie Delpy doğdu.

2015: Melbourne'da bir araya gelen kadınlar, Türkiye’de sivil halka yönelik yaşanan devlet saldırılarını kınayarak, Avustralya hükümetini ve tüm kesimleri sessiz kalmamaya çağırdı.

2015: Kadın Cinayetlerine Karşı Acil Önlem Konferansı ile başlayan "Kadın Cinayetleri Önlenebilir Kampanyası" kapsamında Filmmor tarafından kadın katliamlarını durdurmak için acil eylem planı hazırlandı. 

2015: Kadınlar tarafından düzenlenen kuruluş kongresinde 32 kadın ve 8 komisyondan oluşan "Şehîd Berivan Kadın Meclisi" ilan edildi.

Profilo, “hassas annelere” yönelik hazırladığı ve cinsiyetçi işbölümünü pekiştiren reklam filmine karşılık Erktolia, "Ev işleri sadece kadınların görevi değildir" başlığıyla imza kampanyası başlattı. Erktolia, imza kampanyası metninde reklam filminin kadınları ev işlerinden sorumlu gibi gösterdiğine işaret ederek, markayı, reklam kampanyasında kullandığı “We can do it” görseline uygun tavır almaya ve reklam filmini kaldırmaya davet etti.

Tarihte bugün yaşanan kimi önemli gelişmeler de şöyle:

2017: İstanbul’da iki gün işe gidemediği için Okmeydanı Eğitim ve Araştırma Hastanesi Yemekhanesi'ndeki işinden çıkarılan Ayfer Dişkaya, Başhekimlik binası önünde işine geri dönmek için direniş başlattı. Ayfer, Devrimci Turizm İşçileri Sendikası (Dev-Turizm-İş) ile birlikte bir hafta boyunca hastane yönetimi ile yaptığı görüşmelerden bir sonuç çıkmayınca direniş kararı aldı.

2017: Bangladeş’in batısındaki Kumarkhali kasabasında görev yapan imam ve 5 cami görevlisi cuma namazından sonra kadınların tarlada çalışmasına karşı çıkan bir fetva verdi. Bunun üzerine polis, 6 kişiyi gözaltına aldı.

2017: Devrimci Partili Kadınlar, Birleşik Devrimci Parti Kadın Konferansı’nın sonuç metnini yayınladı. Metinde savaş politikaları, KHK’ler ve yasalarla yaşam alanları daraltılan kadınlara “mücadele” çağrısı yapıldı.

2017: BizBizze Kadınlar için Fikir ve Destek Derneği, kuruluşunu deklare etti. “Birlikte hep daha güçlüyüz” diyen kadınların girişimiyle ortaya çıkan ve kadınlara ücretsiz eğitim, koçluk, mentorluk ve danışmanlık hizmetleri veren Bizbizze Projesi, daha geniş kitlelere ulaşmak için yola dernekleşerek devam etmeye karar verdi. BizBizze Derneği faaliyetlerini kadınların öncülüğünde, katılımcı ve yerel aktörlerin inisiyatif almasına olanak sağlayacak şekilde sürdürecek.

2018: "Kadının sesi yaşamın yüzü" sloganıyla 8 Mart 2018’de test yayına başlayan, 30 Haziran 2018'de ise normal yayına geçen kadın televizyonu Jin TV, Nilsat uydusundan yayın yapmaya başladı.

2019: Güney Amerika ülkesi Şili’de erkek-devlet şiddeti, taciz, tecavüz ve katledilmelere karşı kadınların gerçekleştirdiği Las Tesis dansı Ankara Güvenpark’ta da kadınlar tarafından yapılmak istenmiş, ancak polis saldırısı gerçekleştirilmişti. Saldırıda gözaltına alınan 9 kadın serbest bırakıldı.

2020: Avustralya’nın Sydney kentinde Demokratik Kürt Toplum Merkezi (DKTM) Kadın Komitesi öncülüğünde, PKK Lideri Abdullah Öcalan’a yönelik uygulanan tecrit protesto edildi. Eylemde yapılan konuşmalarda kadınların AKP-MHP iktidarından hesap soracağı vurgulandı.

2020: Dijital medyada taciz faillerini teşhir eden kadınlarla dayanışan 62 kadın örgütü, “Sessiz kalmayan her kadının yanında olacağız ve mücadelemizden asla geri adım atmayacağız” dedi.

Katliam, kadına yönelik şiddetin, kadın düşmanlığını ciddi şekilde açığa çıkarmıştı. Katliamın üzerinden geçen iki yılın ardından 1991’de Kanada’da 6 Aralık, Kadına Yönelik Şiddete İlişkin Ulusal Anma ve Mücadele Günü kabul edildi.  

Tarihte bugün yaşanan diğer önemli gelişmelerden bazıları şu şekilde: 

1878: Meksikalı sosyalist siyasetçi ve feminist aktivist Elvia Carrillo Puerto, bugün doğdu. Meksika’nın ilk kadın eyalet yardımcısı olan ve Temsilciler Meclisi’ne seçilen Elvia, Meksika hükümetine ve tarihine katkılarından dolayı resmi “Devrim Gazisi” olarak ödüllendirildi.  Aynı zamanda Meksika’nın ilk feminist hareketini kuran Elvia’nın devrime ve kadın hareketine olan bağlılığı, ona “Kızıl Rahibe” adını kazandırdı.

1884: ABD’li yazar Cornelia Lynde Meigs bugün doğdu. Çocuklar için kurgu ve biyografi yazan Cornelia, aynı zamanda bir tarihçi ve çocuk edebiyatı eleştirmeni olarak da biliniyor.

1904: Fransız ve ABD’li yazar gazeteci ve piyanist Ève Denise Curie Labouisse, bugün dünyaya geldi. Ève, Marie Sklodowska-Curie ve Pierre Curie'nin  en küçük çocuğuydu. Annesinin biyografisini kaleme alan ve bir savaş röportajı kitabı olan “Journey Between Warriors'ı”  yazdı. 1960'lardan itibaren kendini UNICEF için çalışmaya adadı ve gelişmekte olan ülkelerdeki çocuklara ve annelere yardım etti. Ève, diğer aile bireyleri gibi bilimle uğraşmak yerine gazeteciliği seçti. Ève, ailesinde Nobel ödülü kazanmayan tek kişi  olarak da biliniyor.

2018: Tiyatro sanatçısı ve oyuncu Candan Sabuncu yaşamını yitirdi. Candan’ın ölüm haberini Oyuncular Sendikası, dijital medya hesabından şu ifadeler ile duyurdu: "Değerli tiyatro ve sinema oyuncusu Candan Sabuncu'yu kaybettik. Çok üzgünüz. Başımız sağ olsun."

Türkiyeli kadınlar seçme ve seçilme hakkını aldı. Kadınlar 1935 yılında yapılan seçimlerde 18 kadın milletvekilini Meclis’e gönderdiler. 5 Aralık tarihi Türkiye’de bazı kesimler tarafından “Kadın Hakları Günü” olarak kabul ediliyor. Kadınların seçme ve seçilme hakkı üzerinden geçen 87 yılda hala çok sayıda Kürt siyasetçi cezaevinde. 

Tarihte bugün yaşanan kimi gelişmeler şöyle:

1986: Pınar Kür'ün "Bitmeyen Aşk" adlı romanı "müstehcenlik" gerekçesiyle toplatıldı.

2015: İstanbul Sancaktepe'de katledilen Dilan Kortak, binlerce kişi tarafından son yolculuğuna uğurlandı.

2017: İsveç'te kadınlar, "#MeToo" kampanyası kapsamında sosyal medyada örgütlenerek, ülkenin birçok kentinde, cinsel saldırıya ve istismara karşı eylem düzenledi. Kadınlar ayrıca, sosyal medyada örgütledikleri "flash mob" eylemini yaygınlaştırdı. 

2017: Meclis’te HDP'li vekiller hakkında hazırlanan fezlekelerin yer aldığı "Utanç Sergisi" açıldı. 

2018: Leyla Güven, açlık grevinin 28'inci gününde Avrupa Parlamentosu'ndaki 15'inci Kürt Konferansına yazılı bir mesaj gönderdi. Leyla, tecride karşı herkesi sorumluluğunu yerine getirmeye davet etti. 

2018: Hindistan'ın Bangalore kentinde düzenlenen uluslararası çalıştayda kadın kurtuluş perspektifleri tartışıldı. Paris'te katledilen Kürt kadın siyasetçi Sakine Cansız'a adanan üç günlük çalıştayda, Kürt kadınlarının özgürlük mücadelesi ve kurtuluş ideolojisi sunumları büyük ilgi gördü.   

2019: Hasekê’de bulunan Hol Kampı’nda Pakistanlı olduğu belirlenen 50 yaşındaki Fatima Abdulellah isimli kadın “DAİŞ kurallarına” göre hareket etmediği gerekçesiyle recmedildi.

2019: ABD’de, Temsilciler Meclisi ve Senato “bekaret testi” uygulamasının yasaklanması için çalışma başlattı. 

Kürt kadın dergisi Jujîn, 1996 yılında yayınlanmaya başlayan Roza'nın bir çeşit devamı. Dergilerini "bağımsız ve kadınca" olarak tanımlayan Jujîn ekibi, "Kürt kadınlarının etnik ve cinsel kimlik mücadelesine katkıda bulunmayı, özelde Kürt kadınlarının genelde tüm kadınların aralarında duygusal bağı oluşturmayı hedeflediklerini" yazıyorlar. 2000 yılına kadar yayın hayatını sürdüren Jujîn dergisinde Kurmanci lehçesiyle yazılmış Kürtçe yazılar da yayınlandı.

Tarihte bugün yaşanan kimi olaylar şöyle:

1988: Benazir Butto Pakistan Başbakanı olarak yemin etti.

2015: Paris'te katledilen Kürt kadın siyasetçiler Sakine Cansız, Fidan Doğan ve Leyla Şaylemez için Düsseldorf’ta adalet eylemleri düzenlendi.

2015: Şengal Êzidî İnşa Meclisi, düzenlediği geniş katılımlı toplantının sonuç bildirgesini açıklayarak, Şengal halkının istemi olan özerk yönetimin kabul edilmesini istedi. Ayrıca tüm Êzidî genç kadın ve erkeklere direniş ve öz savunma gücü olan YBŞ'ye katılımları yönünde çağrıda bulunuldu.

2016: Mor Çatı Kadın Sığınağı Vakfı’nın 25’inci kuruluş yıldönümü vesilesiyle hazırladığı 'Feminist Dayanışma ile 25 Yıl' adlı kitap, okuyucularla buluştu.

2017: Mısırlı kısa hikâye yazarı ve romancı Mekkawi Said Kahire’de yaşamını yitirdi. 1981'de ilk kısa öykü koleksiyonunu yayınlanan Mekkawi, o zamandan sonra birçok kısa öykü koleksiyonu ve iki roman daha yayınladı. İkinci romanı Cairo Swan Song en çok satan romanlar arasında yer almış ve kendisine 2008 yılı Booker Arap Eddebiyatı Ödülü'nü getirmiştir. 

2020: İsviçre'nin Cenevre kenti merkezli sivil toplum kuruluşu Press Emblem Campaign (PEC), Mart başından bu yana 56 ülkede yaklaşık 500 gazetecinin Covid-19 nedeniyle yaşamını yitirdiğini belirtti.

1981’de Kolombiya’nın başkenti Bogota’da toplanan Latin Amerikalı ve Karayipli feministlerin önerisiyle “25 Kasım Kadına Karşı Şiddete Son Günü” olarak benimsendi. 

Tarihte bugün öne çıkan gelişmelerden bazıları şöyle: 

1990: Birleşmiş Milletler 1999 yılında aldığı bir kararla 25 Kasım’ı “Kadına Yönelik Şiddete Karşı Uluslararası Mücadele Günü” ilan etti. 

2017: İstanbul Avcılar'da 25 yıl önce kimliği belirsiz bir erkek tarafından önce cinsel saldırıya maruz bırakılan ardından ise katledilen Gülsevin Buket Değirmenci'nin adı kadın merkezine verildi.

2018: Hesekê Kantonu'na bağlı Dirbesiyê'de PKK Lideri Abdullah Öcalan'ın felsefesinden yola çıkan kadınlar ilk kadın köyü olan Jinwar'ın açılışını gerçekleştirdi. 

2020: İskoçya Meclisi regl ürünlerine her kadının ücretsiz ulaşımını sağlayan yasa tasarısını onayladı.

Kadınlar adına yapılan ortak açıklamada, "Taliban, Afganistan'da öğretmen, doktor, sanatçı, sporcu kadınları katletti ve katletmeye devam ediyor. Okullar kız çocuklarına kapatıldı. Dünya, Afganistanlı kadınların sesini duymadı, duymak istemedi. Dünya Efrîn'deki kadınların sesini de duymadı, Türk devleti ve çetelerin uyguladığı vahşette Efrîn'de her gün kadınlar kaçırılıyor, tecavüz edilip öldürülüyor, zorla göç ettirilyor. Bu gerçekliklere inat, kadın mücadelesi sınırları aşarak, ilham kaynağı olmaya devam ediyor” ifadelerine yer verildi. 

Tarihte bugün yaşanan diğer gelişmelerden bazıları ise şunlar: 

1978: Amerikalı insan bilimci  Margaret Mead   yaşamını yitirdi. Margaret feminizm ile antropoloji arasındaki köprünün inşasına ve genel olarak feminist düşünceye iki düzeyde yaptığı katkı ile bilinir. Birincisi antropolojide hep doğal (biyolojik) kabul edilegelen kadınlık ve erkeklik rollerinin kültürel/toplumsal olduğunu ortaya koyarak toplumsal cinsiyetin kültürel inşası mefhumunu geliştirmiştir. İkincisi ise, feminist projeye bir kültürel alternatif göstermiştir.

1990: Anavatan Partisi (ANAP) iktidarında, Aileden Sorumlu Devlet Bakanı olarak görev alan Cemil Çiçek'in "Flört fahişelikten farksız, feminizm sapıklıktır", sözleri kadınlardan büyük tepki aldı. Kadınlar bakanın bu sözlerini düdük çalarak protesto etti.

2018: Mor Çatı Kadın Sığınağı Vakfı, 6284 sayılı kanunun ayrıntılarını ve nitelikli olarak uygulanmasını yaygınlaştırmak adına "Karar Aldım Kampanyası" başlattı. 

Tarihte bugün yaşanan kimi önemli gelişmeler şöyle:

1991: Sosyal Demokrat Halkçı Parti’den (SHP) seçimleri kazanan Kürt siyasetçiler Leyla Zana ve Hatip Dicle’nin politik tavrı, TBMM’de ırkçı tutumla karşılandı. 6 Kasım günü yapılan yemin töreninde Leyla Zana'nın “Min ev sond ji bo gelê Kurd û gelê Tirk xwend” (Bu yemini Kürt ve Türk halkı için okudum) ifadesi ile Hatip Dicle’nin “Ben ve arkadaşlarım, bu metni anayasanın baskısı altında okuyoruz” ifadeleri sonucu iki siyasetçiye karşı tepkiler yükseldi.

2014: DAİŞ’in Kobanê’ye dönük saldırılarının yoğunlaştığı ve 10 binlerce insanın Kobanê sınırına göç ettiği sırada Marmara Üniversitesi’nde yüksek lisans yapan kadın hakları aktivisti Kader Ortakaya, yaşananlara daha fazla sessiz kalamayarak Kobanê sınırındaki insan zincirinde yerini aldı. Sınır hattında aylarca devam eden insan zincirinden ayrılmayan Kader, askerlerin açtığı ateş ile katledildi.

2015: İsrail askerleri, Kudüs ve Batı Şeria'daki Beytüllahim'in güneyinde Yahuda Dağları'ndaki Gush Etzion bölgesinde Sarwat El Şarawi isimli 72 yaşındaki Filistinli kadın "eylemde bulunacağı" iddiasıyla katledildi. Arabasıyla benzin istasyonuna giren Sarwat'a ateş açan askerler, istasyonda çalışan iki genci de yaraladı. Sarwat hastaneye kaldırılırken yolda yaşamını yitirdi.

2015: Amed’in Licê (Lice) Belediyesi, kadınların yerel yönetimlerde söz ve karar süreçlerine doğrudan ve etkin bir şekilde katılımını sağlamak amacıyla Kadın Meclisi'ni kurdu. 

2015: Almanya’nın köklü yayın kuruluşlarından 1952 yılında kurulan Bild’in yayın yönetmeni değişti. 2001’den beri görevi yürüten Kai Diekmann'ın yerine, Tanit Koch getirildi. Tanit, aynı zamanda gazetenin tarihinde ilk kadın yayın yönetmeni. Tanit, daha önce Bild’in Hamburg bürosunu yönetmişti. 

2017: Mersin Barosu tarafından 2018 yılı için hazırlanan turkuaz ajandalar erkek avukatlara, pembe ajandalar ise kadın avukatlara dağıtıldı. Ajanda renklerinin farklı olması üzerine durumu "cinsiyetçilik" olarak değerlendiren kadın avukatların tepkisi gecikmedi. Kadınlar, ajandaları baro başkanına iade ederken, ajandaların hazırlanmadan önce kendilerine danışılması halinde bu tür sorunların yaşanmayacağını söyledi.

2017: Kuzey İrlanda'da, hamile kadınların sağlığı tehlike altında olmadığı sürece, kürtaj yaptırması yasaktı. Bu yüzden birçok kadın kürtaj yaptırmak için İngiltere'ye gidip yüksek meblağda ücret ödüyordu. İskoçya hükümeti pazartesi günü yürürlüğe koyduğu yeni uygulamayla, Kuzey İrlanda'dan gelen kadınlara ücretsiz kürtaj ve ulaşım kolaylığı sağlayacağını açıkladı. Uygulama kadınlar tarafından olumlu tepkiler aldı.

2020: Dersim Kadın Platformu, Atatürk Mahallesinde bulunan bir işyerinde kadınları taciz eden Hüseyin Polat'ı protesto etmek amacıyla işyeri önünde basın açıklaması yapmak istedi. İşyeri önüne barikat kuran polisler, kadınların açıklama yapmasını engelledi. Kadınlar engellemelere rağmen “Fıstıkçıoğlu’nda taciz var” pankartı açarak alkış ve zılgıtlar eşliğinde tacizi protesto etti.

2020: Afganistan Ulusal Ligi’nde kadın futbol takımları arasındaki müsabakada Herat, şampiyon oldu.

2021: Halkların Demokratik Partisi (HDP) Turgutlu ilçe binasında bir araya gelen kadınlar Manisa Barış Anneleri İnisiyatifi’nin kuruluşunu deklare etti.