ERGANİ/MED GÜNDEM- Amed'in kuzeyinde, Ergani ovasında ve Dicle Nehri’nin kenarında yer alan Çayönü Tepesi, tarihten önceki dönemi yansıtan önemli bir höyüktür. 1963 yılında keşfedilen Çayönü kazıları, Dr. Halet Çambel ve Prof. Dr. Robert J. Braidwood tarafından başlatılmıştır.
Çayönü, M.Ö. 10.200 yılına kadar uzanan yerleşim izleriyle, avcı-toplayıcı toplulukların yerleşik hayata geçişinin en erken örneklerini sunmaktadır. Bölgede M.Ö. 4200’lü yıllara kadar kesintisiz bir yerleşim izlenebilir. Kazılarda, 6000 yıl boyunca farklı mimari tasarımlarda binalar ve taş temelli kerpiç evler ortaya çıkarılmıştır. İlk dönemlerde avcılık ve toplayıcılıkla geçinen topluluklar, M.Ö. 8500 yılına ait buğday ve baklagillerle birlikte tarıma başlamıştır. M.Ö. 6000’lerde ise Çayönü sakinleri kendi yiyeceklerini tamamen tarımdan elde edebilmekteydi.
Bölgenin önemi, avcı-toplayıcı yaşamdan yerleşik hayata geçişi göstermesi ve tarım ile hayvan evcilleştirmenin ilk adımlarının burada atılmasıdır. Arkeolojik buluntular arasında küçük aletler, tahıl ve baklagil kalıntıları ile koyun ve keçi evcilleştirmesi gibi erken dönem köy yaşamına dair örnekler yer almaktadır.
Çayönü’nün tarihi ve arkeolojik önemi, son yıllarda düzenlenen kültürel etkinliklerde de ön plana çıkmaktadır. Ergani Belediyesi tarafından 4-6 Ekim tarihlerinde düzenlenen 2. Hilar Tarih, Kültür ve Gastronomi Şöleni kapsamında, Çayönü Tepesi kazı çalışmalarını yürüten Doçent Doktor Savaş Sarıaltun, halka sunum yapmıştır. Etkinlikte Çayönü’nün tarihî zenginlikleri ve kazı süreci detaylı şekilde katılımcılara aktarılmış, şölen kapsamında gerçekleştirilen sunumun tamamı Med Gündem YouTube kanalında izlenebilir hale getirilmiştir.
Çayönü, tarım ve yerleşik hayatın en eski örneklerinden biri olarak, hem bilim dünyasına hem de topluma ışık tutmaya devam ediyor. Kazılardan elde edilen bulgular, insanlık tarihinin erken dönemleri hakkında önemli bilgiler sunarken, bölgeyi ziyaret edenler ve etkinliklere katılanlar, tarihî mirası bizzat deneyimleme fırsatı buluyor.
